Advertisement
نور محمد نور کپور تھلوی ۔۔۔ اردو تے پنجابی دے نابغہ روزگار شاعر
(1997ء ----1917ء)
تحریر؛ ڈاکٹر اظہار احمد گلزار

اصل تے ادبی ناں

اردو تے پنجابی دے ہر من پیارے بوٹے نوں گل و گلزار کرن والیاں وچ نور محمد نور کپور تھلوی دا ناں اُچیچا اے۔ ایہ اوہ بزرگ سن جہناں اردو تے پنجابی شاعری دے کھیتر نوں ون سونیاں رنگاں نال ہریاں بھریاں کیتا ۔ اوہناں دا اصل ناں نور محمد، تخلص نور تے ادبی دنیا وچ نور محمد نور کپور تھلوی دے ناں نال پچھان کرائی۔ کپور تھلہ جنم بھوں ہون پاروں “کپور تھلوی” دا لفظ ساری حیاتی اپنے ناں نال لکھدے رہے۔

جنم تے خاندانی پچھوکڑ


نور محمد نور کپور تھلوی ریاست کپور تھلہ مشرقی پنجاب وچ 5 اگست 1917ء نوں نور پور راجپوتاں وچ چودھری محمد بخش دے گھر پیدا ہوئے۔آپ راجپوت قبیلے دے چشم و چراغ سن تے اپنے ماپیاں دے سب توں وڈے پتر سن۔آپ دے وڈکے ریاست کپورتھلہ دے نیڑے چک وریاہ وچ آباد سن جتھے بہتے گھر راجپوتاں دے سن۔ آپ دے والد صاحب ریاست کپور تھلہ(موجودہ ضلع) دی غلہ منڈی وچ آڑھت دا کم کردے سن۔ ونڈ مگروں آپ دے آل پروار والے وریاہ کپور تھلہ توں ہجرت کر کے ضلع فیصل آباد(لائلپور) دے لہندے پاسے قصبہ ڈجکوٹ دے نیڑے اک پنڈ چک نمبر 87 گ۔ ب بابے دی بیر وچ آباد ہو گئے۔ بابے دی بیر دا ناں سکھاں نے اپنے گرودواریاں دے ناں اتے رکھیا ہویا سی۔ ایسے ناں دا اک پنڈ سیالکوٹ تے دوجا کپور تھلہ وچ اے۔ آپ دے وڈکیاں نوں ایتھے ای زمیناںالاٹ ہویا۔ دوجیاں زمیناں توں اڈ ایس پنڈ وچ آپ دے والد نوں انباں دا پنج ایکڑ باغ وی آلاٹ ہویا۔

Advertisement

حلیہ ‘ لباس تے مزاج


نور محمد کپور تھلوی5 فٹ 4 انچ قد تے سانولے رنگ دے بھرے جثے دے مالک سن۔ چوڑی پیشانی‘ پر عزم چال‘ عالمانہ گل بات‘ مجاہدانہ فکر‘ نیاز مندانہ محبتاں‘ نگھی تے میٹھی طبیعت رکھن والے انسان سن۔ نک اُتے کالا تل سی۔ پنتالی ورھیاں دی عمر وچ ایہناں نے داڑھی وی رکھ لئی سی۔ ہمیشہ صاف ستھرے کپڑے پہندے۔ نوکری دے دوران سر تے ہیٹ تے پینٹ بوشرٹ پیندے رہے۔ بڑھیپے وچ شلوار قمیض تے دھوتی پہندے رہے۔ حقہ اوہناں دے مزاج نال رچیا بسیا سی تے اخیر دم تیک وی اوہناں دے ساہواں نال ساہ لیندا رہیا۔

Advertisement

طبیعت دا مہاڑ


نور محمد نور کپور تھلوی اسلامی سوچ تے فکر دے علمبردار سن۔ بڑھیپے وچ وی اوہناں دا لہجہ تے فکر ہمیش جوان رہیا نہیں تے پنجاہ سٹھاں ورہیاں وچ تے جذبے ٹھنڈے پے جاندے نیں۔ اوہ اجیہی طبیعت دے مالک سن جیہڑا وی کوئی اوہناں دی محفل وچ اک واری بیٹھ جاندا، اوہناں دے جادو اثر تے علم بھریاں گلاں سن کے بار بار اوہناں کول آوندا۔ اوہ اپنی کسے وڈیائی تے فخر نہیں کردے سن۔ اوہناں دا فخر ایہو سی پئی اوہ فخر نہیں کر سکدے سن۔ اوہ بنیادی طور تے اک ترقی پسند‘ قوم پرست تے جمہوری مزاج رکھن والے انسان سن تے اپنی علمیت‘ شرافت تے اخلاق پاروں اپنی مثال سن۔

Advertisement

ویاہ تے آل اولاد


نور محمد نور کپور تھلوی دی شادی 23 ورہیاں وچ 1940ء نوں اپنی پھوپھی دی دھی نذیراں بیگم نال ہوئی جیہڑی بڑی پرہیز گار تے نیک خاتون سن۔ آپ دے تن پتر تے دو دھیاںنیں۔ آپ دا وڈا پتر محمد اکرم پاکستان بحریہ وچ کپتان اے۔ اوس توں چھوٹا پتر محمد اسلم پاکستان آرمی وچ میجر ڈاکٹر اے تے سب توں چھوٹا پتر افتخار احمد سی اے ہون پاروں اک ٹیکسٹائل ملز وچ جنرل مینجر فنانس دے عہدے اتے فائز اے۔ وڈی دھی طاہرہ ارشد نے بی اے جد کہ چھوٹی دھی عابدہ اقرار ایم اے انگریزی‘ بی ایڈ تے سرکاری معلمہ نیں تے سارے آل اولاد والے نیں۔ آپ راقم دے تایا سن۔

تعلیم


نور محمد نور کپور تھلوی نے پرائمری تائیں تعلیم اپنے پنڈ وریاہ (کپور تھلہ) توں حاصل کیتی۔ فیر شیخوپورہ توں چھے جماعتاں پاس کیتیاں۔ چھے جماعتاں پاس کرن مگروں کپور تھلہ وچ داخل ہو گئے جتھوں دسویں دا امتحان پاس کیتا۔ بعد وچ اوہناں اپنی خداداد صلاحیتاں‘ حوصلیاں تے کجھ حاصل کرن دے جذبے نال پرائیویٹ طور تے اوس ویلے گریجویشن کیتی، جدوں گریجویٹ کوئی اِکا دُکا ای نظریں آوندا سی تے علم دی صلاحیتا کیتی جاندی سی۔ ایہدے مگروں آپ نے عربی ‘ فارسی تے اردو فاضل دے امتحان وی پاس کیتے تے آپ اک زرخیز ذہن دے مالک سن۔ کوئی علم اوہناں دی اپڑ توں پریرا نہیں سی۔ آپ نوں پنجابی توں اڈ اردو‘ فارسی‘ عربی‘ انگریزی‘ ریاضی تے گورمکھی لپی اتے ڈاڈھا عبور سی۔

Advertisement

کم کار


نور محمد نور کپور تھلوی نے اپنی حیاتی وچچوکھے کم کیتے۔ ہر کم وچ آپ نے محنت تے اُدم دا رنگ شامل کر کے اپنی منزل نوں حاصل کیتا۔ 1939ء وچ آپ دوجی جنگ عظیم ویلے فوج وچ ڈرائیور انسٹرکٹر دے طور تے کم کردے سن۔ 1947ء وچ آپ ایران دی اک آئل کمپنی وچ فیلڈ انچارج دے طور تے کم کردے سن۔ ونڈ مگروں آپ کجھ عرصہ لائلپور کاٹن ملز وچ کلرک دے طور تے کم کردے رہے۔ فیر ایس نوکری نوں چھڈ کے گورنمنٹ ٹرانسپورٹ سروس وچ موٹر مکینک بھرتی ہو گئے۔ اپنی محنت تے نیک نیتی پاروں ترقی کردیاں آپ ورکس مینجر دے عہدے تیک اپڑے۔ فیر اوتھوں ای آپ موٹر ووہیکل ایگزامینر دے عہدے لئی پنجاب پبلک سروس کمیشن راہیں 80(اسی) امیدواراں وچوں چنے گئے۔ موٹر ووہیکل ایگزامینر دے عہدے اتے فائز ہو کے آپ نے ایمانداری تے فرض شناسی دا ثبوت دتا۔ 1966ء وچ ایہ نوکری چھڈن مگروں کجھ عرصہ پاکستان برماشیل وچ مینجر دے طور تے کم کیتا پر چھیتی ای ایس ملازمت نوں خیر باد آکھ کے گھر گھرہستی دے مسئلیاں وچ رُجھ گئے۔

شاعری وچ رحجان


نور محمد نور کپور تھلوی نوں شاعری دا شوق تے زمانہ طالب علمی توں سی۔ اوہناں دس بارہ ورھیاں دی عمر وچ گھر وچ اپنے والد صاحب دیاں لیاندیاں شاعری دیاں کتاباں جہناں وچ یوسف زلیخا از مولوی غلام رسول‘ ہیر وارث شاہ‘ داستان امیر حمزہ‘ یوسف زلیخا از مولوی عبدالستار تے پکی روٹی پڑھ رکھیاں سن۔ ایہناں دے والد چودھری محمد بخش خود شاعر تے نہیں سن پر اوہ پنجابی شاعراں دیاں کتاباں تے مثنویاں بڑے شوق تے اک خاص ترنم نال پڑھدے ہندے سن۔ گرمیاں وچ دوپہر ویلے بوڑھ چھاویں پنڈ دے لوک جہناں وچ نور محمد نور کپور تھلوی وی شامل ہندے سن۔ ایہناں نے باقاعدہ شاعری دا آغاز بھارت جنگ1965ء ویلے پاک وطن تے اک جنگی ترانہ لکھ کے کیتا ،جیہدا پہلا شعر انج اے۔

Advertisement

داتا نگری شاد رہے گی

جگ جگ تک آباد رہے گی

Advertisement

شاعری وچ استاد


1965ء توں اوہناں نے باقاعدہ شاعری شروع کر دتی سی۔ ایس توں مگروں نور محمد نور کپور تھلوی نوں اک استاد دی تلاش تے ضرور رہی پر کوئی بندہ نہ ملیا جیہڑا ایہناں دے مزاج تے طبیعت تے پورا اتردا۔1982ء وچ تنویر بخاری ہوراں دے جادو اثر علم توں متاثر ہو کے اوہناں دے حلقہ تلامذہ شامل وچ ہو گئے۔ علم دی تریہہ نے اوہناں نوں عمر دے اخیری حصے وچ وی بے چین رکھیا۔ تنویر بخاری ہوراں دی شاگردی وچ آون داعمل وی علم دی تریہہ ای اے۔ اوہناں دے استاد اوہناں توں25ورھے چھوٹے سن اوہ اجیہے شاگرد ویکھے جہناں نوں استاد ہوریں وی ’’بابا جی‘‘ آکھدے ہندے سن۔

تصانیف/شعری مجموعے

۱۔ ’’زنبیلِ سُخن‘‘ شعری مجموعہ، مطبع ۱۹۸۳ء، پنجابی کلچرل سنٹر، شیخوپورہ
۲۔ ’’جہانِ رنگ و نور‘‘ شعری مجموعہ ،مطبع ۱۹۸۵ء، احمد پبلی کیشنر، اُردو بازار، لاہور
۳۔ ’’تھوہر کے پھُول‘‘ شعری مجموعہ، مطبع ۱۹۸۹ء، شاہین پبلی کیشنز، اُردو بازار، لاہور
۴۔ ’’کُلیاتِ نور‘‘ مطبع ۲۰۰۲ء، گلزار پبلی کیشنز، فیصل آباد، پاکستان
بیادِ نور محمد نور کپور تھلوی
٭ ’’جامع مسجد نورِ مدینہ‘‘ بمقام چک نمبر 87گ ب (بابے دی بیر) براہ ڈجکوٹ ، ضلع فیصل آباد، پاکستان
٭ نور محمد نور کپور تھلوی نمبر (خصوصی اشاعت)
ماہنامہ ’’لکھاری‘‘ لاہور، دسمبر2011صفحات 176
٭ نور محمد نور کپور تھلوی ۔۔۔۔آثار و احوال
مقالہ ایم فل اردو، رفاہ انٹرنیشنل یونیورسٹی، اسلام آباد2016ء
٭ نور محمد نور کپور تھلوی تھنکرز فورم (علمی و ادبی تنظیم)
٭ النور فاؤنڈیشن (سماجی و رفاہی تنظیم)
٭ نور اینڈ نور لاء ایسوسی ایٹس
ڈسٹرکٹ کورٹس، فیصل آباد، پاکستان

Advertisement

فیصل آباد دیاں ادبی محفلاں وچ رلت

نور محمد نور کپور تھلوی فیصل آباد دیاں ادبی محفلاں د ی جان سن۔ جدوں کدھرے پنجابی ادبی محاذ دے مشاعریاں وچ ایہ بزرگ نوجوان لکھاری بابا شوق عرفانی‘ نور محمد نور کپور تھلوی‘ بابا عبیر ابو ذری‘ ڈاکٹر حبیب العیشی‘ سید زیارت حسین جمیل‘ بابا بیکس بٹالوی‘ اسیر سوہلوی تے بسمل شمسی کٹھے ہو جاندے تے انج لگدا جیویں زندگی سمٹ کے ایس تھوڑی جیہی تھاں وچ آگئی ہووے۔ ایہناں دیاں گلاں وچ ادب توں لے کے سیاست تک ہر رنگ ہندا سی۔

اچ کوٹی شاعراں دی سنگت


آپ نوں ملک دے منے پرمنے شاعراں دی صحبت وچ بیٹھن دا موقع ملیا۔ فیض احمد فیض نال آپ دے دوستانہ مراسم سن۔ حفیظ جالندھری‘ عاصی کرنالی‘ رؤف شیخ‘ احمد ندیم قاسمی‘ حبیب جالب‘ حفیظ تائب‘ ڈاکٹر رشید انور‘ صائم چشتی‘ خلیق قریشی‘ صدف جالندھری‘ عبدالستار نیازی تے بری نظامی نال آپ دی سنگت رہی۔

Advertisement

وصال


علم دی ایہ قندیل 19 ستمبر1997ء نوں ڈیڑھ وجے دوپہریں جمعے دے دن اسی 80 ورھیاں دی عمر وچ بجھ گئی۔ انج علم دی جوہ وچ جگ مگ لاٹاں ونڈن والے اک روشن چراغ دی لو ہمیش لئی بجھ کے محفلاں سنجیاں کر گئی۔
وصال ویلے آپ دا قیام محلہ گورونانک پورہ گلی نمبر 10فیصل آباد(پاکستان) وچ سی۔ آپ دی میت نوں نمبر 87 گ ب بابے دی بیر براستہ ڈجکوٹ وچ لے جایا گیا جتھے آپ نوں اوہناں دے والد صاحب دے پہلو وچ جدی قبرستان وچ دفن کیتا گیا۔ اوہناں دی قبر دے کتبے اتے اوہناں دا اپنا لکھیا شعر موت دی یاد دواندا اے۔

چن جہیا صورتاں نوں مٹی نے لکا لیا

Advertisement

دھرتی دے پیاریاں نوں دھرتی نے کھا لیا

کیہڑا سی اوہ بیلی جہنے اوہناں نوں بلا لیا

Advertisement

جتدی اے موت جہنے ساریاں نوں ڈھا لیا

اوہناں دی یاد وچ “مسجدِ نور مدینہ” دی تعمیر


نور محمد نور کپور تھلوی دی یاد تے محبت وچ اوہناں دے پتر رانا افتخار احمد نے اپنے آبائی پنڈ وچ اوہناں دے ناں تے اک خوبصورت تے تاریخی’’جامع مسجد نورِ مدینہ‘‘ بنوائی اے جیہدے وڈے مینار دی لمبائی 80 فٹ اے۔ تحصیل بھر دے پنڈاں دیاں مسجداں وچوں ایہ مسجد اپنی مثال آپ اے۔ اک شاعر دی یاد وچ مسجد بننا شاعر واسطے دنیا تے آخرت دوواںجہاناں وچ بڑا وڈا اعزاز اے۔

Advertisement

ہدیہ منظوم


پروفیسر افضال احمد انور ہوراں دا اوہناں دی وفات اتے لکھیا قطعہ:

راہ سخن کا قائد‘ نور محمد چودھری

Advertisement

عابد ہے اور زاہد ‘ نور محمد چودھری

تاریخ رحلت اس کی افضال انور نے کہی

Advertisement

مغفور عبد واحد نور محمد چودھری

(1997ء)
دلشاد احمد چن دے نور محمد نور کپور تھلوی دی وفات اتے لکھے حزنیہ شعر:

Advertisement

ایسا ڈگیا اُٹھیا نہیں مڑ کے
جدوں ہونی تقدیر دی چاٹ پے گئی

متھا تپدے سورج دا ہویا ٹھنڈا
وسدے گھر دے وچ کرلاٹ پئے گئی

Advertisement

ٹوہر نال گزار کے زندگانی
ونڈدا خلق محبت تے پیار گیا

پرھیا وچ نہیں جنہوں کوئی جت سکیا
ہتھوں موت دے زندگی ہار گیا

Advertisement

حمدیہ شاعری


نور محمد نور کپور تھلوی نے اپنیاں وکھو وکھ بیاضاں دا مڈھ اللہ سوہنے دے با برکت ناں توں بدھا اے۔ اللہ تعالیٰ دیاں صفتاں تے شاناں ہر شے تے ہر رنگ وچ نظر آوندی اے اوہناں رب دی واحدانیت‘ اوہدیاں رحمتاں تے ہر شے وچ اوہدا ظہور کھل کے اپنی شاعری وچ بیان کیتا اے۔ نظم ’’رب‘‘ وچوں کجھ شعر ویکھو:

جے کوئی پچھے اللہ کیہ اے اللہ ہے اک طاقت
ہر شے دے وچ جاری ساری اکو تھاں نہیں ساکت

Advertisement

ہر ہر پاسے شان خدا دی اپنا رنگ وکھاوے
اس دے مظہر سجے کھبے خود اوہ نظر نہ آوے

حمدیہ شاعری وچ اوہناں دا سچے سائیں نال عشق نویکلا تے عقیدت بھریا اے۔ اللہ دے حکم باجھوں کوئی پتہ نہیں ہل سکدا۔ حمدیہ قطعہ وچ اللہ دی طاقت تے حاکمیت دا رنگ کنا اگھڑواں اے

Advertisement

فرعون‘ نمرود‘ شداد ورگے متھا رب دے نال نہ لا سکے

بھاویں رہے مقابلے نت کردے‘ اوہدی شان نہ مول گھٹا سکے

Advertisement

توڑی وانگ اڈے لشکر ابرہہ دے‘ خانہ رب دا کدی نہ ڈھا سکے

نورؔ رب دی ذات دے حکم باجھوں‘ پتہ اک نہ کوئی ہلا سکے

Advertisement

نعتیہ کلام


نور محمد کپور تھلوی نے چوکھی تعداد وچ نعتاں لکھیاں نیں۔ عشق مصطفیﷺ دی دولت اوہناں دے لوں لوں وچ شامل اے۔ اوہناں دی ہر نعت دوجی نالوں وکھری بہار تے حسن وکھاندی اے۔ اوہناں دی نعت دے ہر شعر وچ اک واقعہ لکیا ہویا اے۔ اوہناں دی پندراں شعراں دی ایس نعت وچ ونگی لئی کجھ شعر:

بھاگاں بھریاں ‘ سوہنیاں سوہنیاں‘ مٹھیاں مٹھیاں پیار دیاں

Advertisement

آؤ رل کے گلاں کرئیے اج مدنی سرکار دیاں

مائی حلیمہ دا گھر بھریا سرور پاک دے آون تے

Advertisement

کیہڑیاں کیہڑیاں صفتاں دساں میں احمد مختار دیاں

اپنی اک ہور نعت وچ نور محمّد نور کپور تھلوی دا عشق تے عقیدت دا اظہار:

Advertisement

لفظاں چ نہیں سماندی عقیدت رسول دی

اللہ ای جان دا اے حقیقت رسول دی

Advertisement

نور محمد نور کپور تھلوی ایہ جان دے سن پئی نعت دا فن بہت اوکھا اے۔ نعت کہنا دو دھاری تلوار تے ٹرن والی گل اے جتھے ماڑی جیہی غفلت وی بندے دا ایمان کھو سکدی اے۔

نعت لکھن دا فن ہے بڑا مشکل لوڑ ایہدے لئی بڑے شعور دی اے

Advertisement

اوہو کرے ہمت لفظ کول جس دے نالے واقفی سارے بحور دی اے

ہور لکھاں قصوراں دی ملے معافی نعت وچ نہ جگہ قصور دی اے

Advertisement

سورج‘ چن‘ اسمان جو دسن اچے، اچی ایہناں توں شان حضور دی اے

مناقب


ساڈے پنجابی شاعراں نے صحابہ کرام‘ اولیاء کرام تے بزرگانِ دین دی شان اقدس وچ منقبتاں لکھ کے اپنی عقیدت دا بھرواں اظہار کیتا اے۔ نور محمد نور کپور تھلوی دی شاعری وچ جیہڑی منقبتاںملدیاں نیں۔ اوہناں وچ منقبت امام عالی مقام حضرت امام حسنؓ، حضرت غوث عبدالقادر جیلانیؒ، سہون شہباز قلندرؒ، حضرت داتا گنج بخشؒ،پیر وارث شاہؒ شامل نیں ۔ شیخ عبدالقادر جیلانی دی منقبت چوں شعر:

Advertisement

پیر میرا ہے غوث الاعظم جہدا وچ بغداد دے ڈیرا

سن فریاداں میریاں پیرا‘ میرا دردی تیں بن کیہڑا

Advertisement

کافی


کافی پنجابی شاعری دی اک صنف اے۔ جیہدے بانی شاہ حسین ہوریں نیں۔ ایس توں مگروں ایہ پنجابی تے سندھی دے اُچ کوٹی شاعراں دی توجہ پاروں فقیر درویش تے صوفی لوکاں دی پسندیدہ صنف بن گئی۔ نور محمد نور کپور تھلوی نے اپنے شعری سرمایہ وچ بہت ساریاں کافیاں لکھیاں بلھے شاہ دی طرز تے لکھی کافی چوں کجھ شعر:

چھیتی آویں وے حبیبا میرا جی بڑا ماندا

Advertisement

تینوں ویکھ لواں میں ساہ نکلیا جاندا

وچ تیریاں اڈیکاں‘ لمیاں پین تریکاں

Advertisement

خورے جر لئے میں کداں طعنے مارے شریکاں

تیرا درد وچھوڑا مینوں وڈھ وڈھ کھاندا

Advertisement

چھیتی آویں وے حبیبا میرا جی بڑا ماندہ

چٹھیاں


چٹھیاں دی پنجابی ادب وچ اپنی اک حیثیت اے۔ مولوی غلام رسول عالمپوری نے اپنے یار روشن علی نوں جیہڑیاں چٹھیاں لکھیاں اوہناں دی اک پکی پیڈھی ادبی روایت اے۔ نور محمد نور کپور تھلوی دے ان چھپے کلام وچ کئیمنظوم چٹھیاں ملدیاں نیں۔ ایہ چٹھیاں اپنے یاراں بیلیاں توں اڈ اپنے ادبی مرشد جناب سید تنویر بخاری ہوراں نوں عقیدت بھریاں لکھیاں۔ جیہدا ہر اکھر عقیدت تے محبت دے رنگ وچ رنگیا ہویا نظریں آوندا اے۔

Advertisement

چل چٹھیے کڑیال چھیتی میرے پیر نوں کریں سلام میرا

بھل گئے جے ہون اوہ خادماں نوں دس دئیں پئی نور ہے نام میرا

Advertisement

تہاڈے جئے بزرگ استاد کامل کرم کرن تاں مٹی اکسیر ہووے

نظر مہر دی نال جے کدے تکو چیلا تساں دا خلق دا پیر ہووے

Advertisement

غزل


نور محمد کپور تھلوی دیاں غزلاں وچ پہلاں دے غزل لکھیاراں وانگوں صرف گل و بلبل دے قصے تے لب و رخسار دی گل ای نہیں سگوں جدید دور دے انسان دی افراتفری‘ سماجی ناہمواری تے اجتماعی دھرو دے رنگ بہتے اگھڑویں نیں۔ اک غزل چوں ونگی لئی کجھ شعر:

چلدا نہیں بھیت کوئی زندگی دے ڈھنگ دا

Advertisement

ہولی ہولی ہندا جاوے خاتمہ اُمنگ دا

جتھے چاہو خرچ کرو اپنی کمائی نوں

Advertisement

بندہ چنگا لگدا نہیں غیراں کولوں منگ دا

گیت


نور محمد نور کپور تھلوی دیاں وکھو وکھ بیاضاں وچوں گیت وی ملے نیں جیہدے وچوں انسانی جذبیاں دے سارے منظر نظریں آوندے نیں۔ ایہناں گیتاں وچ پیار‘ محبت‘ خلوص‘ وفاواں تے وچھوڑے دے سارے رنگ محسوس ہوندے نیں۔ اک گیت چوں کجھ شعر:

Advertisement

زلفاں چ مکھ جیویں چند نھیری رات وچ

نیناں دی کمان چڑھی عاشقاں دی گھات وچ

Advertisement

موت تے حیاتی والا بھیت بات بات وچ

ہاسا اوہدا جاوے دل عاشقاں دا چیردا

Advertisement

جھلیا نہ جاوے اج روپ جٹی ہیر دا

چومصرعے


پنجابی شاعری وچ چومصرعے اک نویکلی تے وکھری تھاں رکھدے نیں۔ نور محمد نور کپورتھلوی نے اپنیاں بیاضاں وچ چوکھے چومصرعے لکھے نیں۔ ونگی لئی اک چومصرعہ:

Advertisement

اوس راہ دے راہی نہ کدے بنیے

جیہڑے راہ دے اتے نہ چل ہووے

Advertisement

فکر اج دا کرو اس زندگی وچ

کنہوں خبرہے کہیو جہیا کل ہووے

Advertisement

جال لفظاں دا بنن دا کیہ فائدہ

شعراں وچ جے نویں نہ گل ہووے

Advertisement

پانی رڑکیاں ہتھ نہیں آوندا

مشکل مرشداں بناں نہ حل ہووے

Advertisement

موضوعاتی نظماں


نور محمد نور کپور تھلوی دی شاعری وچ پاکستان نال محبت دا رنگ اگھڑواں اے۔ اوہناں دیاں وکھو وکھ بیاضاں وچوں پاکستان دی محبت وچ لکھیاں نظماں وچوں’’چوداں اگست‘‘ قائداعظم‘ دعا‘ تینوں رب دیاں رکھاں‘‘ ’’پاکستان‘‘ ’’چھے ستمبر‘‘ تے انج دیا ں کئی ہور نظماں وچ پاک وطن دی مٹی تے ہواواں نال پیار ملدا اے۔ پاکستانیت اوہناں دی شاعری دا خاص موضوع اے۔ کئیاں غزلاںوچ پاکستان دی محبت دی مہک محسوس ہوندی اے۔ اوہ پاکستان نوں کسے جنت نظیر توں گھٹ نہیں سمجھدے۔ ایس گل دا اعتبار تسیں اوہناں دا ایہ شعر پڑھ کے کرلوئو:

پھل پھلواری چار چفیرے اَلھڑ مست ہواواں

Advertisement

آ تینوں میں دھرتی اُتے لتھیا سرگ وکھاواں

چٹے ددھ پانی دیاں ایتھے وگدیاں ٹھنڈیاں نہراں

Advertisement

برفاں وچوں نکلے ہوئے دریا مارن لہراں

دھرتی دا ایہ سندر ٹکڑا پاکستان کہاوے

Advertisement

دل نوں ملے سرور انوکھا ٹھنڈ اکھیاں نوں پاوے

نور محمد نور کپور تھلوی دا دل ہر ویلے پاکستان دی محبت وچ دھڑکدا سی۔ اوہ چوداں اگست نوں حج دے دن وانگوں مبارک تے محترم آکھدے نیں۔

Advertisement

ونڈن راحتاں آگیا فیر یارو

پاکستان وچ چوداں اگست دا دن

Advertisement

کرو اپنے عہد نوں فیر تازا

سمجھو ایس نوں جویں الست دا دن

Advertisement

جویں حج دا دن ہے حاجیاں نوں

ہے تویں آزادی دے مست دا دن

Advertisement

نویں زندگی دتی اے ایس دن نے

ایہ ہے زندگی دے بندوبست دا دن

Advertisement

نور محمد نور کپور تھلوی اشرافی تے اخلاقی قدراں داچاہیوان سی، اوہ اپنے چار چوفیرے ہون والے مکراں تے فریباں توں بہت دکھی سی۔ ایسے پاروں اوہنوں اپنے عہد دے لوکاں نال سب توں وڈیاں شکایتاں نیں کیوں جے ایہدے عہد دے وسنیک بے حس تے بے پرواہ ہو کے پتھراں وانگوں ہو گئے نیں۔ ایسے کرکے اوہناں دے جسماں وچوں انسانی ہمدردی بھائی چارے یاں سانجھ پیار دی اک بوند وی نچوڑیاں نہیں نچڑدی۔ نظم ’’رشوت‘‘وچ ایس مکروہ دھندے دی رج کے نندیا کیتی اے۔ ونگی لئی کجھ شعر:

رشوت نوں روکن لئی حاکم ہن کئی تدبیراں کردے نیں

Advertisement

ملاں پے وعظ سناؤندے نیں لیڈر تقریراں کردے نیں

بند ہونا رہ گیا اک پاسے ایہ اگے نالوں ودھ گئی اے

Advertisement

اوہ جویں مذمت کردے نیں رشوت دی گڈی چڑھ گئی اے

ہن رشوت اینی ودھ گئی اے بن رشوت نہ کوئی کم ہووے

Advertisement

اس ملک چ رشوت دتیاں بن نہ مر ہووے نہ جم ہووے

اوہناں دی شاعری وچ جیہڑی تلخی سی اوس تلخی دا پورا رُکھ اوہناں دے اندر اُگیا ہویا سی۔ اوہناں جتھے وی کوئی عیب ویکھیا، اوہدی کھل کے بلا خوف نندیا کیتی۔ ’’قائداعظم دی یاد‘‘ نظم وچوںاک شعر:

Advertisement

ڈاکہ‘ چوری‘ سینہ زوری دی پئی چلے نھیری

ہر دفتر وچ رشوت لیندے ٹنگ کے فوٹو تیری

Advertisement

نور محمد نور کپور تھلوی نوں ایس گل دا احساس اے پئی لٹ کھسٹ کرن والیاں دیاں واگاں بھاویں کنیاں وی ڈھلیا ں نیں، اوہ ایس آس تے جی رہے نیں پئی اوڑک رب دی پکڑ وچ آونا اے۔ اوہ ’’یوم حساب‘‘ تے یقین رکھدے نیں۔ نظم’’ یوم حساب‘‘ چوں کجھ شعر:

اوہ دن وی اک دن چڑھنا اے

Advertisement

کاواں توں بنیاں موراں نوں

جو بُھل گئے اپنیاں ٹوراں نوں

Advertisement

اس قوم نے وڈیاں چوراں نوں

جد اُٹھ کے گل نوں پھڑنا اے

Advertisement

اوہ دن وی اک دن چڑھنا اے

سچا شاعر اوہ ہندا اے جیہڑا ویلے دا نباض ہووے۔ اوہ جو کجھ اپنے آل دوالے ویکھے۔ اوہنوں اوسے طرح پیش کر دیوے۔ نور محمد نور کپور تھلوی کھلیاں اکھاں رکھن والا اک حساس شاعر سی۔ اوہدے کول اپنی ذات توں لے کے اپنے آل دوالے تیک، اپنے شہر توں اپنے ملک تیک ہر مسئلے دا اظہار ملدا اے۔1965ء دی پاک بھارت جنگ ویلے ساڈے فوجیاں جیس ہمت دلیر تے صبر و استقامت نال فتح حاصل کیتی اوہ تاریخ وچ سنہرے حرفاں نال لکھی گئی اے۔ ’’1965ء دے شہیداں نوں سلام‘‘ ایس نظم وچ اوہ شہیداں تے غازیاں دی عظمت نوں سلام آکھدے نیں۔

Advertisement

سن دیس میرے دیا راکھیا تینوں غازی آکھن لوک

توں رن وچ ورھدیاں گولیاں لیاں اپنی ہک تے روک

Advertisement

توں ٹریا ایں اپنے حق لئی تیرا حامی رب رسولؐ

ساری قوم دعاواں منگدی کرے اللہ پاک قبول

Advertisement

تیری فتح دا وعدہ اے رب دا وچ ایس دے شک نہ مول

تیرے دشمناں انت نوں ہارنا‘ بھاویں دیون جنگ نوں طول

Advertisement

جتھوں تیکر نور محمد نور کپور تھلوی دے فکراں‘ سوچاں‘ خیالاں تے تنقیدی انداز دا تعلق اے۔ اوہناں دے اپنے کجھ خیال‘ سوچاں‘ سدھراں‘ فکر‘ احساس تے کجھ رد عمل تے اوہناں نے ایہناں سبھناں دے اظہار لئی جیہڑا وسیلہ تلاش کیتا اے، اوہ شعر اے۔ ایس واسطے اوہ شعر گھڑدے نہیں سگوں اوہدے اتے شعر فکر سوچ تے فن نوں نال لے کے اُتردا اے۔


جناب نور محمدنور کپورتھلوی تے اللہ سوہنے دا خاص کرم ہے سی۔اوہناںد ے علمی وجاہت توں لوک بہت متاثر ہندے سن۔اوہ بڑے فکری پہنچ رکھن والے انسان سن۔آپ نے اوس ویلے گریجویشن کیتی سی جدوں گریجویشن کوئی اکا دکا ای نظریں آئوندا سی تے علم دی صلاحیتا کیتی جاندی سی۔آپ اک زرخیز ذہن دے مالک لکھاری سن۔کوئی وی علم اوہناں دی پہنچ توں پریرا نہیں سی۔آپ نوں پنجابی توں اڈ اردو‘ فارسی‘ عربی‘ انگریزی‘ریاضی‘سائنس تے گورمکھی لپی اتے ڈاڈھا عبور سی۔اوہناں دا مطالعہ بڑا وسیع سی۔قرآن پاک دی تفسیر توں وکھ احادیث مبارکہ‘ تاریخ اسلام تے ہور علوم دے حوالے وی اوہناں نوں یاد سن ۔پیرپیر تے مثالاں دیندے تے گل گل تے محاوریاں دی ورتوں کردے ہندے سن۔ عام طور تے کسے وی زبان یاں کسے علاقے دی تہذیب و ثقافت تے کلچر بارے جانکاری دیندے تے سنن والے دیاں اکھاں ٹڈیاں رہ جاندیاں سن۔اوہنوں ایہہ محسوس ہون لگ پیندا جے شاید اودوں ودھ کسے بندے نوں علم نہ ہووے۔نور محمد نور کپور تھلوی ہوراں دے کلام وچ تصوف دا رنگ بڑا اگھڑواں اے۔بابافرید گنج شکر،شاہ حسین‘سلطان باہو‘بلھے شاہ‘وارث شاہ‘میاں محمد بخش تے مولوی غلام رسول ہوراں وانگ پنجابی زبان وچ شاعری نوں تبلیغ دا ذریعہ بنایا۔اپنے کلام تے دلیل نوں معتبر تے مستند بناون واسطے تھاں تھاں تے قرآن پاک تے حدیثاں دے حوالے دیندے نیں۔ تشبیہاں ‘استعاریاں‘ تلمیحاں تے ہور صنعتاں دی ورتوں نال اپنے کلام نوں زور دار بنائوندے نیں۔اوہ شہرت تے ناموری توں بے نیاز ہوکے حمداں‘ نعتاں‘ کافیاں‘ نظماں‘ غزلاں تے گیت لکھدے گئے۔
اوہناں نے ہر قسم دی شہرت تے واہ واہ توں بے نیاز ہوکے سماج وچ پائی جاون والیاں برائیاں تے سماج دشمن عناصر دے خلاف کھل کے قلمی جہاد کیتا اے۔اوہ اک درویش تے مرد قلندر قلمکار سن جہناں نے پی آر شپ تے بے پناہ وسائل دے باوجود وی شہرت توں مکھ پرتائے رکھیا۔

Advertisement

نہیںتے اجیہے پی آر شپ رکھن والے لوک وڈے ادیباں تے نامی شاعراں دیاں موڈھیاں تے چڑھ کے ادب وچ اپنا سر اُچا کر ای لیندے نیں۔ جناب نور محمد نور کپور تھلوی لکھاریاں دے اوس قبیلے تے گروہ نال تعلق رکھدے سن جہناں دا شیوا ناموری یاں شہرت نہیں اے ۔صرف تبلیغ تے معاشرے دی اصلاح اے۔

آپ سٹھ دے دہائی وچ اک اعلی سرکاری عہدے توں ریٹائرڈ ہوئے سن۔ اوس دور وچ اوہناں نے شعر وی آکھنے شروع کردتے سن۔ اوسے ای دور وچ اوہناں دی اُٹھن بہن اپنے ویلے دے اُچ کوٹی شاعراں وچ ہندی سی۔فیض احمد فیض نال تے اوہناں دے گوڑھے تعلقات سن۔ انج ای حفیظ جالندھری وی اوہناں نوں ملن آوندے رہے۔حبیب‘جالب‘احمد ندیم قاسمی‘عاصی کرنالی تے ڈاکٹر رشید انور نال وی اوہناں دیاں سنگیتاں رہیاں۔ ایہ ساریاں گلاں سٹھ دی دہائی دیاں نیں۔ ایس دورتوں بعد وی اوہناں دے رابطے رئوف شیخ‘ صدف جالندھری‘ صائم چشتی‘عبدالستار نیازی‘ بری نظامی‘ خلیق قریشی‘ عبیرابوذری‘شوق عرفانی‘ بسمل شمسی‘بیکس بٹالوی، ڈاکٹر حبیب العیشی‘حاتم بھٹی تے ہور جانے پچھانے قلمکاراں نال رہے پر اوہناں تے کدھرے وی شہرت دا پچھا نہیں کیتا۔ اوہ ہر طرحاں دے رولے گولے تے واہ واہ توں ہیٹھ کے اپنی ای دھن وچ پریم پیار‘محبت تے امن آشتی تے دل دی کھیتی نوں گلزار کرن والے گیت گائوندے رہے۔
نور محمد نور کپور تھلوی دا کلام جتھے فکر دیاں کرناں نال روشن اے، اوتھے ایہ فن دیاں بلندیاں نوں وی چُھوہندا ہویا نظریں آوندا اے۔ اوہناں جنیاں وی صنفاں وچ طبع آزمائی کیتی اوہ اوہناں وچ اک کامیاب شاعر دے طور تے ابھرے نیں۔ ایہدے وچ لوکائی دے دکھاں درداں تے ہوکے ہاواں نوں جیہڑے خوبصورت انداز نال پیش کیتا گیا اے۔ اوہ اوہناں دا ای کمال اے کلام وچ تھاں تھاں تے پاکستانیت دا جذبہ ڈھلکاں پیا مار دا اے۔ اوہ ایس سوہنے دیس نوں جنت نظیر ویکھنا چاہندے نیں۔

Advertisement

اوہناں نے حیاتی دے ہر پکھ نوں اپنی لکھت دا موضوع بنایا تے اوہ موضوع جیوندا جاگدا محسوس ہون لگ پیا۔ اوہناں دیا ں مشہور نظماں وچوں ’’تقدیر‘ قائداعظم دی یاد‘ وساکھی‘ پنجاب‘ مجبوری‘ دونورجہاناں‘ موت‘ پاکستان‘ رشوت‘ چھ ستمبر تے انج دیاں دوجیاں سدا بہار نظماں وچ اپنے فکراں تے خیالاں راہیں فن دا جادو جگا کے پنجابی نظم نوں اک نویں تازگی تے حسن دتا اے۔ اوس عمر وچ جتھے بندہ صرف اپنے تیک محدود ہو کے رہ جاندا اے۔ اوہناں نے ادبی محفلاں تے مشاعریاں وچ اپنے ہون دا بھرواں ثبوت دتا۔ ادبی پلیٹ فارماں تے اوہناں دیاں کئیاں ہویاں سوچاں تے فکراں اج وی جیوندیاں جاگدیاں نیں۔

(چوہدری نور محمد نور کپورتھلوی دی یاد وچ)

Advertisement

زندگی دے تقاضیاں تائیں
آپ نے انج پورا کیتا اے

ہر گھڑی چوں کشیدیاں خوشیاں
جام گھٹ گھٹ کر کے پیتا اے

Advertisement

حضرتِ نور تائیں ربِّ غفور
جنتاں وچ اُچی تھاں دیوے

نالے اوہناں دے وارثاں تائیں
صبر ‘ہمت دی ٹھنڈی چھاں دیوے

Advertisement

احمد شہباز خاور

Advertisement