Back to: پہاڑی زبان و ادب کے نوٹس
خوش دیو مینی کے ڈی مینی دے ناں نال ادبی تہ صحافتی میدان بیچ معروف ہین۔ مینی صاحب جموں کشمیر دے چوٹی دے لکھاری ہین۔ اوہ ہک نامور شاعر، ادیب ، محقق، تاریخ نویس تہ صحافی دے طور اُپر اپنی شناخت رکھدے ہین۔ اوہ گوجری، پہاڑی، پنجابی، اُردو تہ انگریزی زباناں بچ کامیابی نال لکھ رہے ہین ہور مذکورہ زباناں بچ قابل قدر کتاباں چھاپ کے پیش کر چکے ہین۔ مینی ہوراں دیاں تخلیقاں دی فہرست دِکھ کے اُنہاں دے تخلیقی ذہن تہ صلاحیتاں دا اندازہ ہوندا ہے۔ اُنہاں دے تخلیقی کارنامیاں دا ذکر تہ اُنہاں دی علمی تہ ادبی خدمات دا تعارف کجھ صفحات بچ کرنا ممکن نہیہ۔ زیر نظر مضمون بچ انہاں دا تعارف تہ خدمات دا ہک مختصر جائزہ پیش کرنے دی کوشش ہے تاکہ پہاڑی دے محقق تہ طالب علم اُنہاں دے ادبی قد و قامت دا کجھ اندازہ کر سکن۔
کے ڈی مینی ہوراں دی پیدائش یکم اکتوبر1947ء کو سرنکوٹ پونچھ دے گُنڈی گراں بچ ہوئی۔ عام پہاڑی افراد دی طراں اُنہاں کو بھی بچپن بچ اوہکھتاں دا سامنا کرنا پیا۔ اوہ بچپن تھیں ہی تخلیقی شعور دے مالک آسے۔ ادب آلے پاسے توجہ رہی۔ مینی صاحب ہوراں کو ابتدائی تعلیم دے مرحلیاں تھیں ہی مطالعے دا شوق رہیا۔ اوہ کرشن چندر، ٹھاکر پنچھی تہ منشی پریم چند تھیں متاثر ہے۔ اُنہاں سُن ریاضی بچ ایم ایس سی دی ڈگری حاصل کیتی۔ اوہ ریاستی محکمہ منصوبہ بندی بچ ملازم ہوئے۔ اسی محکمے تھیں بحیثیت ڈپٹی ڈائیریکٹر ملازمت تھیں سبکدوش ہوئے۔ ادبی تہ صحافتی نوعیت دے کم جاری رکھے۔ آج کل آل انڈیا ریڈیو سرینگر دے پروگرام ”شہر بین“ بچ علاقہ پونچھ دی نمائیندگی کر دے ہین ہور پونچھ دی عوام دی آواز کو حکام تک پُہچینے دا کم بڑی لگن نال کر رہے ہین۔
مینی ہور کثیر اللسانی قلم کار ہین۔ اُنہاں دیاں لکھتاں بچ آپسی بھائی چارہ ، امن تہ محبت دا پیغام لبھدا ہے۔ خطہ پیر پنچال دا مشترکہ کلچر انہاں دیاں لکھتاں دا اہم موضوع ہے۔ تاریخ نویسی دے حوالے نال اُنہاں نے خوب کم کیتا ہے۔ ریڈیوٹی وی تھیں علاوہ کلچرل اکیڈیمی تہ گوجری رسالے بچ مسلسل انہاں دے تحقیقی مضامین، افسانے تہ شعر و شاعری دے نمونے شائع ہوندے ہندے ہین۔ مختلف رسائل و جرائد بچ انہاں دیاں تخلیقاں شائع ہوندیاں ہین۔ اُنہاں دے تخلیقی کم دی فہرست اس طراں ہے۔
(۱) تاریخ پونچھ (۲) تاریخ راجوری (۳) زیارت شاهدره شریف
(۴) پونچھ تحقیقی مقالے (۵) گپیں طنز و مزاح ( انشائیے ) اُردو
(۶) راجوری (انگریزی) (۷) چادر ( اُردو افسانے)
(۸) اُڈیکاں ( پنجابی افسانے) (۹) چاند کے ساتھ ساتھ (اُردو شاعری) (۱۰) سنکن ( پہاڑی شعری مجموعہ ) (۱۱) رمزاں ( لوک ادب پہاڑی)
(۱۲) برتیاں ( پہاڑی افسانے (۱۳) پہاڑی قبائل ( تحقیقی )
کے ڈی مینی ہوراں دیاں لکھتاں بچ جذبات و احساسات، سماج دی عکاسی، مناظر فطرت دی چہلک تہ وطن دی محبت صاف نظر ایندی ہے۔ بھانویں نثر ہوئے یا نظم اُنہاں دے فن دی سچی تہ ستھری تصویر متقش ہوندی ہے۔ اوہ ہک بڑے فنکار ہین جہناں کو سمجھنے واسطے بڑی نظر دی لوڑ ہے۔ اُنہاں دیاں لکھتاں پہاڑی ادب دا انمول سرمایہ ہین جہناں تھیں پہاڑاں دی مٹی دی خوشبو ایندی ہے۔ اوہ عصر حاضر دے بڑے قلمکار ہین۔ جتھے تک اُنہاں دے شعری روئیے دا تعلق ہے اُنہاں دی شاعری ہر دردمند دل دی آواز ہے۔ انہاں دافن بڑا ہی دلکش، سوہنا تہ دلچسپ ہے۔ اوہ حکیمانہ لہجے بچ گلاں کر دے ہین۔
| پھیر لئی کنڈ اوہکھے ویلے توں وی تاں کے ہویا دینہ لہنے ور نس جانا ہے اپنا وی پر چھانواں |
اُنہاں دی شاعری بچ حسرتاں، مجبوریاں ، جذبات و احساسات بڑے خوبصورت انداز نال جلوہ افروز ہین۔ اوہ اپنے ماحول تھیں باخبر رہندے ہین۔ سماجی برائیاں تہ حالات و واقعات کو موثر پیرائے بچ پیش کر دے ہین۔
| ٹریو سوچی سمجھی لوکو تہرتی ہے دلدل اس برہیا |
کے ڈی مینی ہوراں دی شاعری بارے ڈاکٹر مرزا فاروق انوار ہوریں لکھدے ہین !
”مینی نی شاعری بارے کدے ایہہ گل آکھی جائے تے بجا ہے کہ اس نے بنیاد ہی فوک پر مبنی اے۔ مینی ہوراں اتنی خوبصورتی نال فوک اصطلاحواں نال استعمال کیتا ہے۔ جے جدیدیت تہ روایت نا اہک عظیم امتزاج پیدا کیتا ہے۔ اوہ نظماں کی بڑی مہارت سنگ ہارنے پُھلاں ہاروں پرونین۔
غزل
| عشق نی دیگی کڑھیا دسے ناگ حسن نا لڑیا دسے جوبن اُس نا لاٹاں مارے چن شما نے چڑھیا دسے اتھرو درد جدائی آلا عین کیلیے مڑھیا دسے بانپھل بانپھل اتھروں اتھروں بندہ اڑیا اڑیا دسے سارے موسم ماندے پینی گئے تُدھ بن سورج ٹھریا دسے |
غزل
| رات ساری بچ اُڈیکاں نے گزاری دوستا یاد نے پہامڑ جلائے باری باری دوستا آگئی برہیا سجیلی کہل مکہلی میں پھراں توں وی آجا ہاں کدے تھیں لا اُڈاری دوستا ماں نہ ارمان سارے نال اپنے لئی گیا جانے جانے دیئی گیا ہے بے قراری دوستا |
مینی صاحب ہوراں دی فکر وفن پر ایہہ مختصر جائیزہ ہے جس بچ مچ ساریاں کمیاں رئیاں ہوسن ۔ اُنہاں نے کارنامیان پر کتاباں تصنیف ہو سکدیاں ہین۔
| از: | عبد المجید حسرت |