ضمیر:

ضمیر اوہ کلمہ اے جیہڑا کسے اسم ، شخص یا کسے چیز نی جگہ استعمال ہونا اے۔ مثال نے طور ور : ماجد سکول تھیں واپس آیا، پھر او نماز پڑھنے واسطے مسجد گیا۔ اس جملے بچ ماجد نی جگہ ”او“ ضمیر استعمال ہویا اے، ایہہ ضمیر اے۔

ضمیر نیاں چھ قسماں ہین۔

(١) ضمیر شخصی (٢) ضمیر اشارہ (٣) ضمیر استفہام (٤) ضمیر موصولہ (٥) ضمیر تنکیریہ (٦) ضمیر تاکیدی

(١) ضمیر شخصی :

ضمیر جدوں کسے چیز نے بجائے کسے شخص واسطے استعمال کیتا جائے اس کی ضمیر شخصی آکھنے ہین۔ اس بچ ترے قسم نے ضمیر اچھنے ہین۔ ضمیر متکلم ، ضمیر حاضر یا مخاطب ہور ضمیر غائب

(١) ضمیر متکلم:

اوہ ضمیر شخصی جیہڑا گل کرنے آلا اپنے وسطے استعمال کرنا ہے۔ متکلم گل کرنے آلے کی آکھنے ہین، انگریزی وچ اس کی فرسٹ پرسن آکھنے ہین۔ کلّے شخص واسطے ضمیر متکلم”میں“ ہور زیادہ لوکاں واسطے ”اَس“ استعمال کیتا جانا اے۔ اس تھیں علاوہ ”ماہڑا، می، اساہڑے وغیرہ وی ضمیر متکلم ہین

(٢) ضمیر مخاطب یا حاضر :

ضمیر مخاطب یا حاضر اس شخص کی آکھنے ہین جس نال گل کیتی جائے۔ کلے بندے واسطے ”تو“ ہور زیادہ لوکاں واسطے ”تُس، تساہڑا، وغیرہ استعمال کیتا جانا اے۔ اس تھیں علاوہ ”تی، تساہڑے، تواڑی، وغیرہ وی ضمیر مخاطب یا حاضر ہین۔

(٣) ضمیر غائب :

ضمیر غائب اوہ ضمیر اے جیہڑا اس شخص واسطے استعمال کیتا جانا اے جیہڑا سامنے نہ ہوے۔ مثلاً: اوہ ، ایہہ وغیرہ

(٢) ضمیر اشارہ :

ضمیر اشارہ اوہ ضمیر اے جیہڑا کسے شخص یا چیز واخ اشارہ کرنے واسطے استعمال کیتا جانا اے۔ کول نی چیزاں واسطے ”ایہہ“ ہور دور نی چیزاں واسطے ”اوہ“ استعمال کیتا جانا اے۔ مثلأ: ایہہ سارے لوک کے کرنے ہین؟

اوہ کھڑکی کھولو۔

(٣) ضمیر استفہام:

ضمیر استفہامیہ اوہ ضمیر اے جیہڑا کسے گل یا سوال پُچھنے آلے موقع ور استعمال کیتا جانا اے۔ مثلاً: ایہہ کیا چیز اے؟، تُس کدوں آئے ہو؟ ۔ انہاں جملیاں وچ ”کیا“ ہور ”کدوں“ ضمیر استفہام ہین۔

(٤) ضمیر موصولہ:

ایہہ اوہ ضمیر اے جیہڑا آپے کسے شخص یا چیز نا ناں نہیں ہونا لیکن کسے اسم نی حالت کی بیان کرنا اے ہور اس نا مطلب پورے جملے تھیں بغیر سمجھ وچ نہیں اچھنا۔ مثلاً : جیہڑا محنت کرسی اوہ کامیاب ہوسی، تو جس نی گل کرنے ہو اوہ ماہڑا دوست اے۔ انہاں جملیاں بچ ”جیہڑا“ ہور ”جس“ ضمیر موصولہ ہین۔

(٥) ضمیر تنکیریہ:

ضمیر تنکیریہ اس ضمیر کی آکھنے ہین جیہڑا غیر معین چیزاں یا شخصاں واسطے استعمال کیتا جانا اے۔ مثلاً: کوئی اگے آنی ماہڑے سوال نا جواب دے۔ کجھ کھانے واسطے دو۔ انہاں جملیاں بچ ”کوئی“ اور ”کجھ“ ضمیر تنکیریہ ہین۔

(٦) ضمیر تاکیدی :

جدوں کسے جملے وچ ضمیر نے نال ” آپے“ ، ”آپ“ ہور ”اپنا“ جئے لفظ استعمال کیتے جان اوہ ضمیر تاکیدی بنی جانے ہین۔ مثلاً: اوہ خود چاہنا اے۔ ، اس نا اپنا فائدہ اے وغیرہ ۔

تحریر

ڈاکٹر ساجد منیر ، شعبۂ پہاڑی بابا غلام شاہ بادشاہ یونیورسٹی راجوری