Back to: پہاڑی زبان و ادب کے نوٹس
ترجمے نے لغوی معنی دوئی زبان بچ بدلنے نے ہین۔ یعنی ترجمہ نگاری توں مراد اک ایسا عمل اے جس بچ ہک زبان نے متن کی دوئی زبان بج منتقل کیتا جانا اے۔ اس عمل بچ نہ صرف لفظان نا ترجمہ کیتا جانا اے بلکہ متن نے اصل معنی، ثقافتی پس منظر ہور سیاق و سباق کی وی مد نظر رکھیا جانا اے تاکہ ترجمہ درست ہور فطری محسوس ہوے۔ ترجمہ نگاری نا مقصد بکھ بکھ زباناں ہور تہذیباں نے بشکار رابطہ قائم کرنا ہور ضروری معلومات کی دوئی زباناں بچ پیش کرنا ہونا اے۔
ترجمہ نگاری اک مشکل فن اے تہ اس واسطے ضروری اے کہ جس زبان بچ ترجمہ کیتا جُلے یا جس زبان توں ترجمہ کینا جائے، ترجمہ نگار دواں زباناں بچ اچھی مہارت رکھنا ہوئے ۔ ترجمہ نگاری سنگ دوئی زباناں نے ادبی تہ معیاری مواد کی پڑھنے ہور بہترین طریقے نال سمجھنے نا موقع لبنا اے ۔ اس تھیں علاوہ عالمی تجارت ہور کاروبار بچ وی ترجمہ نگاری نی کافی لوڑ پینی اے۔ زمانہ قبل مسیح بچ افلاطوں ، سقراط تہ ارسطو جیسے فلسفیاں جیہڑا کجھ یونانی زبان بچ لکھیا اوہ ترجمے نے ذریعے ہی دویاں زباناں توڑی پہجیا اے۔ اسے طراں اسلام نے بنیادی عقائد نی تعلیم وی عربی زبان بچ دتی گئی سی جہیڑی اج اساں نی مادری زبان نے روپ بچ ترجمہ نگاری نی مدد نال پہجی اے ۔ اتھوں اندازہ لائی جا سکنا اے کہ ترجمہ نگاری نا فن کتنا ضروری اے۔
پہاڑی زبان و ادب بچ ترجمہ نگاری نے حوالے نال گل کیتی جائے تہ بےشک اس زبان وادب نی عمر کافی لمبی نیہہ لیکن کلچرل اکیڈمی بچ پہاڑی شعبہ کھلنے تھیں بعد جتھاں ہر اک صنف بچ بہوں سارا ادب تخلیق ہویا اتھاں ہی ترجمہ نگاری نے میدان بچ وی نمایاں کم کیتا گیا۔ پہاڑی ادب نی جدت کی قائم رکھن واسطے کلچر اکیڈمی نے پہاڑی شعبے نی طرفوں دویاں ملکی تہ غیر ملکی معروف زباناں بچ تحریر شدہ کلاسیکل ادبی کتاباں نا پہاڑی زبان بچ ترجمہ کرکے شائع کرنے نی روایت قائم کیتی۔ اس ترجمے نے ذریعے ادب نا اک بڑا ذخیرہ پہاڑی قاریین تکر پہنچانے بچ پہاڑی شعبہ کامیاب رہیا۔ جنہاں ملکی تہ غیر ملکی زباناں نے ادب کی پہاڑی بچ ترجمہ کیتا انہاں بچ ڈوگری، پنجابی، اردو ،کشمیری، انگریزی ، فارسی تہ عربی وغیرہ شامل ہین۔ پہاڑی شعبے نی مشاورت نال سال 2011 بچ مفتی شفیق الرحمان ہوراں نے قرآن کریم نا ترجمہ پہاڑی زبان بچ کرکے نہ صرف پہاڑی قوم اُپر احسان کیتا بلکہ پہاڑی زبان کی اعلی مقام عطا کیتا۔
کلچرل اکیڈمی بچ شعبہ پہاڑی نے قیام تھیں اس ویلے تک کئی درجن کتاباں پہاڑی زبان بچ ترجمہ ہو کے منظر عام اُپر آچکیاں ہین۔ پہاڑی ترجمے نے ذریعے دوئی زباناں نے ادب نے جیہڑے شاہپارے اساں توڑی پہجے انہاں بچ “گلستان سعدی” جس نا ترجمہ سلیم بیگ ہوراں کتیا اے ۔ “مثنوی مولانا روم ” جس نا ترجمہ ڈاکٹر صابر مرزا ہوراں کیتا اے، اس تھیں علاوہ “رباعیات عمر خیام” تہ “رباعیات اقبال” وغیرہ شامل ہین۔
پہاڑی شیرازیاں بچ بہوں سارے مضمون اساں کی لبنے ہین جیہڑے دوئی زباناں بچوں ترجمہ ہوئے ہین. ایہہ فہرست بہوں لمبی اے جنہاں بچوں کجھ مشہور اسطراں ہین : مولانا حبیب اللہ مختار نا مضون ” عورت تہ پردہ ” نا ترجمہ آشیانہ ملک کتیا اے ۔ ڈاکٹر اسد اللہ وانی نا مضمون “پرویز مانوس دی افسانہ نگاری شکارے دی موت دے حوالے نال ” نا ترجمہ نعیم کرناہی ہوراں کیتا اے۔ غلام نبی خیال دے مضمون “راج ترنگنی تاریخ دے آینیے بچ” نا ترجمہ شبنم فردوس کیتا اے ۔ رباعیات عمر خیام نا ترجمہ عبد الرشید فدا راجوروی ہوراں کیتا اے۔ منٹو نے افسانہ “ٹوبہ ٹیگ سنگھ ” نا ترجمہ فاروق طاہر ہوراں کیتا اے۔
انیاں تھیں علاوہ کجھ ناول وی پہاڑی زبان بچ ترجمہ ہوئے ہین جنہاں بچ “شکست” ، کرشن چندر نا ناول اے جسکی محمد شفیع میر ہوراں پہاڑی زبان بچ ترجمہ کیتا اے۔ “دیو داس” اک بنگالی ناول اے جس نا پہاڑی ترجمہ شیخ ظہور الدین ہوراں کیتا اے۔ “لل دید” وید راہی ہوراں نا اردو ناول اے جس نا پہاڑی ترجمہ ظفر اقبال منہاس ہوراں کتیا اے۔
انہاں تھیں علاوہ اسے طراں کچھ افسانے تہ انشائیے وی پہاڑی زبان بچ ترجمہ ہو کے پہاڑی شیرازیاں نی زینت بنے ہین۔ جنہاں بچ مفتی ممتاز نا افسانہ “غیبی وازاں” نا ترجمہ علی عدالت ، لیوس ٹالسٹائی نے افسانے ” ہکس انسان کی کتنی زمی نی لوڑ ہے ” پہلی دی چنگاری ” ترے سوال نے انگریزی تھی پہاڑی زبان بچ بالترتیب ترجمہ شیخ ظہور ، شیخ شبیر بور عبد الرشید غمگین ہوراں کیتے ہین۔ اس تھیں علاوہ کجھ کجھ افسانے ہم عصر زباناں نے مثلاً کشمیری، اردو ، پنجابی، ڈوگری ، ہندی ، گوجری وغیرہ پہاڑی زبان بچ ترجمہ کرکے پہاڑی ادب نا حصہ بنایا گیا اے۔ ایہہ افسانے پہاڑی شیرازہ نے ” بانی کہانی نمبر” بچ شائع ہوے ہین۔ جنہاں نا ترجمہ داکٹر فاروق انوار مرزا ، عبد الواحد منہاس ، صفیہ رسول ، نعیم کرناہی، پرویز مانوس تہ عبید ایوب بڑی محنت تہ سعی نال پہاڑی زبان بچ کیتا اے۔ اس ویلے توڑی تقریباً ڈیڈھ درجن انگریزی، فارسی تہ اردو نیاں مشہور کتاباں نے پہاڑی ترجمے ہو چکے ہین ہور کجھ کتاباں حالیں وی طباعت نے مرحلیاں تھیں گزر رہیاں ہین جنہاں تو اندازہ لائی جا سکنا اے کہ پہاڑی زبان نا ترجمہ نگاری نے حوالے نال مستقبل روشن اے۔
| تحریر: | ڈاکٹر ساجد منیر ، استاذ، شعبۂ گوجری و پہاڑی بابا غلام شاہ بادشاہ یونیورسٹی راجوری جموں وکشمیر |