Back to: پہاڑی زبان و ادب کے نوٹس
”حویلیاں نی اگ“ رشید قمر ہوراں نا پہاڑی زبان بچ لکھیا نا اک مشہور ڈرامہ اے۔رشید قمر ہور اں ناتعلق ضلع راجوری نی تحصیل درہال تھیں اے۔انہاں پہاڑی زبان و ادب کی فروغ دینے واسطے بہوں ساریاں غزلاں ہور نظماں لکھنے نے نال نال کجھ بہترین ڈرامے وی لکھے ہین جنہاں بچوں انہاں نا سب تو چنگا تہ سبق آموز ڈرامہ ”حویلیاں نی اگ“ اے۔اس ڈرامے نے ذریعے رشید قمر ہوراں اَساں نے معاشرے نی اِس تلخ حقیقت کی سامنے آندھا اے کہ امیر تہ جاگیر دارانہ طبقے نے لوگ دھن دولت اور پیسے نے نشے بچ سماج نے غریب تہ بے بس لوکاں نا خون چوسنے ہین ہور دل بچ خدا نا خوف نیہہ رکھنے۔اس ڈرامے بچ رشید قمر ہوراں دس کرداراں نے ذریعے کہانی بیان کیتی اے۔ انہاں کرداراں نے ذریعے اک ایہجی کہانی پیش کیتی اے جس بچ ہر کردار نی اپنی الگ پہچان اے۔
ایہہ ڈراما (حویلیاں نی اگ) چھ سیناں(مناظر) اُپرمشتمل اے ہور ہر سین اک دوے نال موتی نی لڑی آروں جُڑیا نا اے جس نی وجہ نال پورے ڈرامے بچ تسلسل برقرار رہنا اے۔ڈرامے بچ منظر نگاری ہور فطرت نگاری نیاں بہوں عمدہ مثالاں لبھنیاں ہین۔پورا ڈراما پڑھنے توں بعد پہاڑی لوکاں نے رسماں رواجاں تہ رہن سہن توں خاطر خواہ جانکاری ہوئی جانی اے۔اس ڈرامے بچ منگاں نے ماحول کی بڑی خوبصورتی ہور مہارت نال پیش کیتا گیا اے۔پہاڑی لوک جس ویلے منگاں(کھیت) بچ اپنے تہیں (دھان) چھمنے ہین اس ویلے محبت تہ پائی چارگی نا ماحول ہونا اے، لوک اک دوّے نی مدد کرنے نظر اچھنے ہین ۔اس وقت نے سارے ماحول نی عکاسی اس ڈرامے بچ دکھنے واسطے لبنی اے۔
رشید قمر ہوراں کردار نگاری بچ وی کمال نے جوہر دسّے ہین ۔انہاں اس گل نا بخوبی خیال رکھیا اے کہ کیہڑی گل کس نے منہ بچوں اکھوانی اے۔ اوہ جاننے سن کہ ڈرامے نی اصل کامیابی نا راز چنگی کردار نگاری بچ چپھیا نا ہونا اے ۔ڈرامے نا مرکزی کردار کریم خان اے جیہڑا جاگیردار ہونا اے، اس کی زمییناں ہور حویلیاں اُپر مکمل اختیار ہونا اے ہور اس نے فیصلے سخت قسم نے ہونے ہین۔مختارنا کردار اک محنتی پہیال ہور درد مند انسان نے روپ بچ پیش کیتا گیا اے جیہڑا کسان ہور مظلوم طبقے نی نمائندگی کرنا اے۔شبابہ اک نکی عمر نی کُڑی اے جیہڑی مختار ہور ماجد نی پہین ہونی اے، اس نے اندر ایک احساس مند دل ہونا اے ہور اپنے پہراواں وسطے جان دینے ناجذبہ رکھنی اے۔ منشی وی اک کردار اے جیہڑا کریم خان نے ظالمانہ فیصلے نال ہاں سنگ ہاں ملانا رہنااے ہور اس کی محنت کش طبقے نے خلاف پڑکہانا رہنا اے۔ ماجد ،مختار نا پہرا ہونا اے جیہڑا ڈاکٹری نی تعلیم حاصل کرنے واسطے باہر گیا نا ہونا اے ہور مختار (اس نا پہرا) محنت مزدوری کری اس نی تعلیم نا خیال رکھنا اے۔ انہاں تھیں علاوہ اس ڈرامے بچ کچھ نکے مٹّے کردار وی نظر اچھنے ہین جیہڑے کہانی کی اگے ٹورنے بچ اہم کردار ادا کرنے ہین، جنہاں بچ فضل؛ اگ پھوکنے آلا گرائیں ۔ولی ممد؛ اک غریب گرائیں، سمندر خان؛ اک مزدور، منیر احمد ؛ اک مزدور ہور اک ڈاکیہ وی اس ڈرامے بچ نظر اچھنا اے۔
ایہہ ڈرامہ ہر لحاظ نال اک مکمل ڈرامہ اے۔ اس نا پلاٹ وی خوبصورت اے ہور کہانی بچ مکالمہ نگاری نے حوالے نال وی کوئی عییب نظر نی اچھنا ۔ اس ڈرامے نی کہانی اساں کی ایہہ پیغام دینی اے کہ اگر معاشرے تہ سماج بچ ظلم و ستم کرنے آلے لوکاں نے خلاف اساں آواز نہ بلند کیتی تہ ایہہ لوگ کسے قیمت ور وی غریب تہ بے بس لوکاں اُپر ترس نی کھانے لگے ہور سماج وچ نا انصافیاں تہ ظلم و بربریت نا بازار ہمیشہ گرم رہسی۔ اس نے نتیجے بچ امیر لوک امیر تھیں امیر ہونے رہسن ہور غریب ، مظلوم تہ بے بس لوک غریب توں غریب ہونےرہسن۔
| تحریر | ڈاکٹر ساجد منیر شعبۂ پہاڑی ، بابا غلام شاہ بادشاہ یونیورسٹی راجوری جموں وکشمیر) |