Back to: پہاڑی زبان و ادب کے نوٹس
”حویلیاں نی اگ“ رشید قمر ہوراں نا پہاڑی زبان بچ لکھیا نا اک مشہور ڈرامہ اے۔رشید قمر ہور اں ناتعلق ضلع راجوری نی تحصیل درہال تھیں اے۔انہاں پہاڑی زبان و ادب کی فروغ دینے واسطے بہوں ساریاں غزلاں ہور نظماں لکھنے نے نال نال کجھ بہترین ڈرامے وی لکھے ہین جنہاں بچوں انہاں نا سب تو چنگا تہ سبق آموز ڈرامہ ”حویلیاں نی اگ“ اے۔
پہلے سین بچ مختار سامنے اچھنا اے جیہڑا جاگیردار کریم خان نی زمی ور پہیال نے طور ور کمائی کرنا اے۔ مختار بڑا ہی نیک نیت انسان ہونا اے ہور بڑی محنت تہ مشقت نال خدا کی حاضر ناظر رکھی محنت کرنا اے۔ لیکن جس ویلے اس نی محنت نا حصہ لینے نی باری اچھنی اے کریم خان اپنی طاقت ہور غرور تکبر نی وجہ نال مختار ناحق وی کھسی ہننا اے۔اس سین بچ مختار نی پہن شبانہ نا کردار وی سامنے اچھنا اے جیہڑی اپنے پہرا مختار واسطے منگاں وچ رُٹی لئی اچھنی اے ہور تہیاں(دھان) نا ڈھیر دیکھی بہوں خوش ہوئی جانی اے ہور اپنے پہرا (مختار) کولوں کپڑے تے چُنی نی فرمائش وی کرنی اے۔ لیکن آخر کار اس نے ایہہ خواب وی پورے نی ہوئی سکنے ۔ مختصراً اس ایہہ آکھی سکنے ہاں کہ اس سین بچ سماجی نا انصافی، طبقاتی فرق ہور دیہاتی مسائل نی ترجمانی کیتی گی اے۔
دوّے سین بچ کجھ لوکاں مجبوری نے عالم بچ کریم خان کولوں پیسے ادھارے آندھے نے ہونے ہین لیکن کریم خان انہاں پیسیاں ور سود لائی زیادہ واپس ہننے نی کوشش کرنا اے۔ منشی ناں نا کردار اس سین بچ کریم خان نال ہاں سنگ ہاں ملانا ہور فضل جئے غریب کولوں 480 روپیے نے بدلے 950 روپے واپس ہننا اے۔ولی محمد اس نے وسطے چوٹھی گواہی دینا اے جس کی انعام بچ کریم خان اک من کنک(گندم) دینا اے۔
تریے سین بچ مختار کی اک چِٹھی نے ذریعے خبر لبنی اے کہ اس نے پہرا ماجد نا ایکسیڈنٹ ہوئی گیا اے ہور اس نے علاج واسطے اس کی پنج ہزار روپیے نی اشد ضرورت اے۔ اسے ضرورت کی پورا کرن واسطے مختار پریشانی نے عالم بچ کریم خان نی حویلی اُپر جانا اے تہ کریم خان اس نی مجبوری نا فائدہ ہننا اے ہور اس کی پنج ہزار روپیے نی رقم دینے واسطے ترے(۳) شرطان رکھنا اے جنہاں بچ پہلی شرط اے سی کہ مختار کی کریم خان نا غلام بنی 10 سال تک رہنا پیسی۔دوئی شرط ایہہ سی کہ مختار اپنی ساری زمی لکھی دیسی ہور تری شرط ایہہ سی کہ کریم خان مختار نی نکی پہن شبانہ سنگ رشتہ کرسی۔ مختار پہلیاں دو شرطاں قبول کری ہننا اے لیکن تری شرط سننے نے نال ہی اوہ حویلی بچوں باہر نکلی جانا اے ہور دور تکر نی نی نی واز اچھنی رہنی اے۔
چوتھے سین بچ کہانی مختار نے کہر بچ ائی جانی اے۔ مختار واپس اپنے کہر اچھنااے تہ اگے شبانہ اپنے پہرا نی اڈھیک(انتظار) بچ ہونی اے کہ پہیا کوئی چنگی خبر آن سن ۔لیکن اس معصوم بچاری کی کیا پتہ سا کہ کریم خان جیا بے غیرت انسان انہاں نی مجبوری نا فائدہ ہننے وسطے شبانہ نے رشتے نی شرط رکھی اے۔پہلاں تہ مختار شبانہ کی ایہہ شرط نی دسنا لیکن شبانہ پہراؤ کی مجبور کری پوچھنی اے تہ فر مختار اس نے سامنے اس شرط کی ظاہر کرنا اے۔ شبانہ ایہہ گل سنی تہ ہکا بکا رہی جانی اے ہور رونے تہونے اپنے پہرا ماجد نی مصیبت کی یاد کری ایہہ فیصلہ کرنی اے کہ میں شادی وسطے تیار ہاں۔اس وقت نے حالات ہور مجبوریاں کی کوئی نیہہ سمجھی سکنا۔ شبانہ اپنے پہرا ماجد نی زندگی بچانے واسطے اپنی زندگی کی مصیبتاں بچ بنی چھوڑنی اے ہور کریم خان جیے بیڑیے سنگ نکاح کری چھوڑنی اے۔
پنجمیے سین بچ ڈرامے نی کہانی ماجد نے میڈیکل ہوسٹل وچ جانی اے۔ مختار پیسے ہننی ماجد نے ہوسٹل جانا اے تہ اگے ماجد کی صیح سلامت دیکھی حیران ہوئی جانا اے ہور اس کی پوچھنا اے کہ تواہڑا ایکسیڈنٹ دے نہیہ ہویا؟ ماہڑے کول تہاوڑے دوستاں نیاں چٹھیاں گئیاں سن۔ماجد اوہ چٹھیاں دیکھنا اے تہ اس کی پتہ چلنا اے کہ انہاں چٹھیاں ور کسے ڈاک خانے نی مہر وی نیہہ لگی نی ہونی۔ اتھوں مختار کی کریم خان نے سارے فراڈ نی سمجھ ائی جانی اے ہور مختار سویرے پہلی گڈی اُپر بہی کہر اچھنا اے۔
چھیمے یعنی آخری سین بچ کہانی فر مڑی کریم خان نی حویلی وچ ائی جانی اے۔ مختار میڈل ہوسٹل بچوں واپس آنی سیدھا کریم خان نے کہر نوکر(غلام) بنی سارا کم کرنا شروع کری ہننا اے جیہڑا کریم خان نیاں ترے شرطاں بچ شامل سا۔ انہاں ساریاں کماں بچ اوہ منگاں بچ ہال باہنا، مالے نی دیکھ بھال کرنا ، پانی آننا، کہا کپنا وغیرہ شامل سا لیکن کریم خان جس ویلے مختار کی ایہہ گل آکھی کہ ماہڑے بوٹاں (جوتے) کی پالش وی کر، شبانہ ایہہ گل سنی اپنے پہرا نے ہتھاں بچوں بوٹ کھسی ہنی اے ہور آکھنی اے کہ میں اے چیز کدے نی برداشت کری سکنی کہ ماڑا پہرا کسے نے بوٹ پالش کرے۔ مختار اگے تھی آکھنا اے کہ پہنیے میں تی اُس ویلے ٹھاٹکنا ساں کہ ایہہ فیصلہ نہ کر۔ ہن می وی اپنے فیصلے اُپر قائم رہنے دے۔توں اج ماہڑی پہن دوّے نمبر ور تہ جاگیردارانی پہلے نمبر ور اے۔ ایہہ گل سنی تہ شبانہ زہر پی چھوڑنی اے ہور مختار رونا تہ کرلانا اے۔ ادھروں کریم خان اچھنا اے ہور مختار سنگ کُلنا اے کہ شبانہ کی تو زبردستی ماریا اے۔ انہاں دواں نے درمیان تو تو میں میں ہونی اے اُدھروں ماجد کی وی سارا معاملہ پتہ چلی جانا اے، اوہ واپس اچھنا اے تہ ہن انہاں تریاں (تینوں ) نے بشکار لڑائی ہونی اے۔کریم خان غصے بچ آنی ماجد کی گولی مارنا اے کہ مختار اسنے اگے ائی جانا اے۔ اسے دوران پولیس وی ائی جانی اے ہور کریم خان کی مجرم بنائی ہتکڑی بنی ہنی اے۔ مختار مرنے مرنے اک بہت جذباتی گل آکھنا اے کہ می اس گل نی خوشی نی اے کہ تگی ہتکڑی لگی اے بلکہ اس وسطے خوش آں کہ اج تھیں بعد اس گرایئں نا غریب سکھ نا ساہ ہنسی تہ ہر تہی پہن نی عزت بچسی۔ اے گل کری مختار نی روح قبض ہوئی جانی اے ہور ماجد اپنے پہرا نی لاش دیکھی تہ رونا ہور کرلانا اے ہور آکھنا اے پہیا تساں مگی راہ دسی، منزل ور پہنچائی ماہڑا ساتھ چھوڑی گئے ہو۔ تُس اکھنے سو کہ کوئی وی مریض راہ بچ دم نہ تروڑے ور اج ماہڑا پہلا مریض ہی مگی بے بس کری تہ جانا لگانا اے۔ اسطراں ایہہ ڈراما اپنے احتتام اُپر پجنا اے۔ ہور اساں کی ایہہ سبق دینا اے کہ اگر معاشرے بچوں ظلم و ستم کی نہ روکیا جائے تہ اسے را الم ناک انجام سامنے اچھنے رسہن ہور رشتے نیاں قربانیاں نا وی کوئی فایدہ نی رہن لگا۔
| تحریر | ڈاکٹر ساجد منیر شعبۂ پہاڑی ، بابا غلام شاہ بادشاہ یونیورسٹی راجوری جموں وکشمیر) |