پہاڑی نثری لوک ادب نا جائزہ

پہاڑی نثری لوک ادب

نثری لوک ادب: ایہہ غیر شاعرانہ (نثری) عوامی ادب اے جہڑا پیڑھی در پیڑھی زبانی طور ور اگے بدھنا رہیا۔ ایہہ ادب کسے خاص علاقے یا ثقافت نے لوکاں نی اجتماعی دانائی، روایتاں، عقیدے، رہن سہن تہ تاریخی تجربے کی بیان کرنا اے۔ اس بچ کہانیاں، حکایتاں، قصے، تمثیلات، ضرب الامثال، لوک داستاناں تہ روایتی حکمت شامل ہونی اے۔ نثری لوک ادب عام فہم، سادہ تہ مقامی بولی بچ ہونا اے تاں جئے ہر کوئی اس کی آسانی نال سمجھی تہ اپنائی سکّے۔ نثری لوک ادب بچ درج ذیل صنفاں شامل ہین۔

1. پہاڑی لوک کہانیاں:

لوک کہانیاں اوہ کہانیاں ہُونیاں جہڑیاں پیڑھی در پیڑھی زُبانی گَل بات نال آگے بدھنیاں۔ ایہہ کہانیاں کسے خاص علاقے، ثقافت یا قوم نیاں ریتاں، عقیدے، سبق تہ عقل مندی دَسنیاں۔ انہاں نا کوئی خاص لکھاڑی نہیہ ہونا ، پر لوک انہاں کی وقت نال اپنے رہن سہن، بولی تہ تجربے نے مطابق بولنے رہنے۔

ایہہ کہانیاں اکثر اخلاقی سبق، ہنسی مزاح، جادوئی گلاں، پریت پچھاڑ یا عام لوکاں نی سوجھ بوجھ کی دسنیاں۔ بکھ بکھ سماجاں بچ لوک کہانیاں بکھریاں شکلاں بچ ہُونیاں، جس طراں کہاوتاں، تمثیلی قصے، جن بھوتاں تہ پریاں نیاں گلاں یا ہیرو نے کارنامیاں اوپر مبنی داستاناں وغیرہ۔ مثال نے طور ور پھلاں دی بارش،نیلی ڈاب،مٹی دیاں ٹہریاں،پوندی راجا وغیرہ

2 پہاڑی اکھان:

ایہہ کسے بولی بچ سیانی تہ عقلمند گل ہونی اے جیہڑی زیادہ تَر لوک جاننے ہونے ہور کئی وار سنیا نا وی ہونا۔ ایہہ گلاں عام طور ور پَرانیاں تھوں چلیاں آشنیاں ہونیاں تہ پیڑھی در پیڑھی آگے بدھنیاں رہنیاں ۔ایہہ گلاں انسانی تجربات، مشاہدات ہور حکمت اپر مبنی ہونیاں ہور لوک انہاں کی اپنی روزمرہ زندگی بچ راہنمائی نے طور پر استعمال کرنے ۔ ایہہ کسے خاص کام، رویے یا حقیقت نی طرف اشارہ کرنے جس کی لوکاں انجام دیتا ہونا ہور جس نی سچائی کی سب تسلیم کرنے ہونے۔ مثالاں:

اک چُپ دے سو سکھ
اگے دوڈ ،پیچھے چھوڑ
اپ چنگے دے جگ چنگا
ساہ نہ کوئی وساہ نہیہ
نکا منہ دے بڑی گل
نالے چور نالے چتر
چوراں نے سنگی چور

3. عوامی قصے:

اجئے قصے جہڑے کسے حقیقی واقعے یا تاریخی شخصیت نے گرد گھومنے مگر وقت نے نال انہاں بچ مبالغہ آرائی شامل ہوئی جانا اے، جس طراں راجہ رسالو، ہیر رانجھا نی داستان وغیرہ

4. حکایات تہ تمثیلات:

کہٹاں لفظاں بچ بیان ہویاں کہانیاں جہڑیاں اخلاقی سبق دینیاں۔

5. محاورے:

محاورہ کسے مصدر کی اس نے حقیقی معنی نے بجائے مجازی یا علامتی معنی بچ استعمال کرن نا ناں اے۔ اس نا ظاہری مطلب کجھ ہور ہونا ، لیکن اصل مفہوم بکھ ہور گہرا ہونا اے۔ محاورے زبان کی بامعنی، خوبصورت ہور مؤثر بنان بچ اہم کردار ادا کرنے ہور کسے خاص کیفیت، رویے یا صورت حال کی کہٹ ہور جامع انداز بچ بیان کیتا جانا اے ۔ محاورے بچ استعمال ہون والے لفظ اپنے لغوی یا حقیقی معنی بچ نہیہ آشنے بلکہ انہاں تھیں مراد کوئی ہور خاص مفہوم کنتا جانا اے۔ مثال نے طور پر:

1. غم کھانا

مجازی معنی: کسی گل اپر فکر مند ہونا یا پریشان ہونا۔

2. ہوا کھانا

مجازی معنی: مار کھانا یا تہوکہ کھانا۔

3. چغلی کھانا

مجازی معنی: کسے نی برائی کرنا یا دویاں نیاں برائیاں سننا۔

4. پیسے کھانا

مجازی معنی: رشوت لینا یا ناجائز طریقے نال دولت حاصل کرنا

6 کہاوت:

کوئی فقرہ یا جملہ جہڑا زندگی نے بارے بچ کسے خاص اصول، حقیقت یا رویے کی جامع ہور بلیغ طورور بیان کرے ہور عوام و خواص اس کی ترجمانی وسطے استعمال کرن پے، اس کی کہاوت اکھیا جانا اے۔ مثالاں:

چور نی داڈھی بچ تنکا
دال بچ کجھ کالا اے
ڈوبن آلے کی تنکے نا سہارا
چہوٹ نے پیر نہیہ ہونے
جلدی نا کام شیطان نا ہونا

7 پہیلیاں :

ذہنی آزمائش وسطے استعمال ہون والے سوالات، جس طراں “اِجا کہڑا پرندہ اے جہڑا تہاڈی شکار کرنا ہور راتی نہیہ؟” (باز)۔

8. لطیفے:

مزاحیہ کہانیاں ہور واقعات جہڑے روزمرہ زندگی نی ہلکی پھلکی جھلک پیش کرنے ۔

9 ضربُ المثل :

ضربُ المثل اک مختصر ہور جامع جملہ یا قول ہونا اے جہڑا کسے خاص صورتِ حال، تجربے یا حقیقت کی بیان کرن وسطے استعمال ہونا ۔ ایہہ اکثر ماضی نے تجربات ہور دانش نا نچوڑ ہونا اے، جہڑا نسل در نسل منتقل ہونا رہنا اے ۔ ضرب الامثالاں عام طور پر سادہ، بامعنی ہور اثر انگیز ہونیاں ہین۔ ضرب المثالاں:

شہیاں دا پتر :	بہادر
اکھی نی میل	بد کردار،بد چلن
کھوتے نا پُتر	بے وقوف نہ سمجھ
مراڑ کھانا	حرام کھانا
کن کھانا	کہڑی کہڑی اکو گل اکھنی
رچھاں نا پُتر	وحشی بے سمجھ

11 بجھارت:

بجھارت اک قسم نی پہیلی ہونی اے جس بچ کوئی گل لُکّی یا گول مول انداز بچ دسی جانی اے، تاں جئے سنن یا پڑھن آلا اس اپر سوچے تہ اس نا صحیح جواب دین نی کوشش کرے۔ ایہہ دماغی آزمائش تہ چس نا وی اک ذریعہ اے۔ مثالاں:

نِکی جئی کُڑی گز پراندہ	سوئیں
بِیاں نا سر کپیا نہ ماریا نہ خون کیتا	ناخن
اک راجے نی انوکھی کہانی دُم نے رستے پینی پانی	چراغ
تری من آٹا پکیا اک گوگی ہوئی	قران پاک

نثری لوک ادب نی خصوصیات:

زبانی روایت – نثری لوک ادب نسل در نسل زبانی طور ور منتقل ہونا اے۔

سادگی ہور عام فہم زبان – عوامی زبان بچ ہون نی وجہ تھیں سب اس کی سمجھی سکنے ہین۔

اخلاقی ہور معاشرتی سبق – اکثر کہانیاں بچ کسے نہ کسے سبق یا نصیحت نا پہلو ہونا اے

مبالغہ آرائی تہ تخیل – اس ادب بچ تخیل ہور غیر معمولی عناصر عام ہونے۔

نثری لوک ادب نی اہمیت:

ایہہ ادب کسے وی قوم نی ثقافت، رسم و رواج، ذہنی رجحانات ہور اجتماعی شعور نی عکاسی کرنا اے۔ اس نے ذریعے اَس ماضی نی روایات، طرزِ زندگی، ہور عوامی دانش کی سمجھی سکنے اَں۔ آج وی جدید ادب، ڈرامے، فلماں ہور کہانیاں لوک ادب تھیں متاثر ہوئی دے تخلیق کیتیاں جانیاں ہین۔

مکنی گل:

کہٹاں لفظاں بچ ایو گل آکھی جا سکنی اے کہ پہاڑی نثری لوک ادب اوہ ادب ہونا جس بچ شعری لوازمات تھیں گریز کیتا جانا اے یعنی شاعری نیاں بحراں ہور ردیف تہ قافیہ تھوں بغیر جہڑی عبارت صاف ہور سادہ لفظاں بچ بیان ہونی اس کی نثری لوک ادب اکھیا جانا اے۔

نثری لوک ادب نی روایت وی شعری لوک ادب ہاروں بہوں پرانی اے نثری لوک ادب نا سلسلہ وی زمانہ قدیم تھوں ہی زبانی روایات بچ سینہ بسینہ منتقل ہونا آیا۔ زمانہ قدیم بچ لوکاں کولیں ٹیکنالوجی ہور موبائل فون جئی کوئی چیز نہیہ سی لوکاں کولے جہڑا وقت ہونا سِیا اس بچ لوک اپنی زہنی صلاحیت باندے رکھی دے کجھ نا کجھ ادبی کرنامے انجام دینے رہنے سُن جہڑے لوک ادب نا حصہ بننے رہنے سن۔ کیاں جے اس زمانے بچ لکھت نا کوئی سلسلہ نہیہ سی جس نی وجہ تھوں لوک ادب زبانی روایات تک ہی محدود سیا۔

لکھت	سہراب احمد قریشی, بابا غلام شاہ بادشاہ یونیورسٹی راجوری