ڈاکٹر لیاقت نئیر اک البیلا شاعر

Back to: پہاڑی زبان و ادب کے نوٹس

لیاقت حسین شاہ اصلی ناں تہ قلمی ناں لیاقت نئیر تھیں المشہور ہین،اگست1973 بچ ضلع پونچھ نی تحصیل سرنکوٹ نیاں سبز وادیاں نے سوہنے گراں دھندک ،محلہ اکھوڈیاں بچ پیدا ہوئے۔ انہاں نا تعلق اک معزز سادات خاندان نال اے، جہناں کی علم و فضل ہور روحانی وجاہت نے باعث قدر و منزلت حاصل اے۔ انہاں نے ابا ہوراں نا ناں عنایت حسین شاہ، جہڑے نیک سیرت، متقی ہور اللہ والے انسان سُن۔ اوہ ہمیشہ اپنے منڈے نے روشن مستقبل وسطے فکرمند رہنے اور چاہنے سُن کہ لیاقت ہور اعلیٰ تعلیم حاصل کری دے علم و ادب نی دنیا بچ اک بکھرا مقام پیدا کرن۔ لیاقت نیر ہوراں نی مونڈ نی تعلیم لسانہ سکول تھوں مکمل ہوئی، جتھے بچپن تھوں ہی انہاں نی علمی جستجو ہور مطالعے نی عادت باندے دسنی سی ۔ انہاں نے ابا ہوراں نی تربیت ہور دعاؤاں نے انہاں نی شخصیت اُپر ڈونگا اثر بایا۔

لیاقت نیر ہوراں مونڈ تھیں لئی دے بارہویں جماعت تک نی تعلیم لسانہ سکول تھوں حاصل کیتی۔ چھٹی جماعت تک اوہ روزانہ کہر تھوں سکول اشنے جانے رے، لیکن اس تھیں بعد اِنہاں ہورمی ڈکھی نامی مدرسے بچ داخلہ لئی لیا۔ چھٹی جماعت تھوں بعد مدرسے نی تعلیم نےنال نال سکول نی تعلیم وی جاری رکھی۔ اس دوران اوہ مدرسہ ہورمی ڈکھی تھیں سکول اشنے جانے رے ہور دواں جگہاں تھوں تعلیم حاصل کیتی۔ چھٹی جماعت تھیں بعد انہاں نا کہر جانا بہوں کہٹ ہوئی گیا، جبکہ مدرسے تھوں سکول جانے نا سلسلہ برقرار رئیا۔

بی اے نی تعلیم وسطے پونچھ کالج نا انتخاب کیتا، پونچھ کالج کی کرشن چندر جئے نامور ادیب نی تہرتی وی اکھیا جانا اے۔ ایہہ ادارہ نہ صرف تعلیمی لحاظ نال اک مشہور مرکز رئیا بلکہ علمی، ادبی تہ سماجی ترقی بچ وی نمایاں کردار ادا کرنا آیا اے۔ اس کالج تھیں ہزاراں شاعر، ادیب، دانشور، سیاست دان، محقق، نقاد، معلم، صحافی، فلسفی، مؤرخ، ماہرِ سماجیات ہور ماہرِ نفسیات فارغ التحصیل ہوئی چکے ہین، جِہناں بکھ بکھ شعبیاں بچ نمایاں مقام حاصل کیتا ہور اپنی قابلیت تہ بصیرت نال معاشرے کی سنوارنے نا چنگا کردار ادا کیتا۔ ایہہ ادارہ اپنے معیاری تعلیمی ماحول، تجربہ کار اساتذہ ہور علمی سرگرمیاں نے باعث آج وی “کرشن چندر گورنمنٹ ڈگری کالج پونچھ” نے ناں نال مشہور اے۔ اتھے نے فارغ التحصیل طلبہ نہ صرف مقامی بلکہ قومی ہور بین الاقوامی سطح اُپر وی اپنی صلاحیتاں نا لوہا منوائی چکے ہین۔ ہور آج بکھ بکھ شعبیاں بچ نمایاں خدمات انجام دے رے ہین۔

انہاں نمایاں شخصیات بچ ڈاکٹر لیاقت نئیر وی شامل ہین۔ جنہاں اسے کالج تھیں بی اے نی ڈگری حاصل کیتی۔ تعلیم مکمل کرن تھیں بعد ایہہ نہ صرف اک چنگے شاعر تہ ادیب ہین بلکہ علم تہ فن نا اک چراغ ہین، جس نی روشنی تھیں نہ صرف اہلِ ادب مستفید ہونے بلکہ طالبِ علم وی اپنے علمی سفر نی پیاس بجھانے۔ ایہہ لفظاں نے پیرائے بچ جذبات کی سمونے نا ہنر جاننے، انہاں نی شاعری تہ نثر دوے فکری وسعت ہور علمی گہرائی نے آئینہ دار ہین۔ اجئے علم دوست ہور ادب نواز شخصیت نی موجودگی کسے وی علمی تہ ادبی حلقے وسطے باعثِ افتخار اے۔

انہاں نی کامیابی اس گل نا ثبوت اے کہ گورنمنٹ ڈگری کالج پونچھ ہمیشہ تھیں باصلاحیت افراد کی آگے بدنے نا موقع دینا آیا اے۔ بی اے تھیں بعد کجھ عرصہ شیعہ کالج لکھنؤ بچ وی گزاریا، جھتوں اِنہاں اپنے علم بچ مزید اضافہ کیتا، لکھنؤ نی تہذیب تھیں واقفیت حاصل کیتی ہور اپنے علمی ذخیرے بچ مزید وسعت پیدا کیتی۔ اس تھیں بعد مزید تعلیمی سفر جاری رکھنیاں ہوئیاں علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دار رخ کیتا ، علی گڑھ جانا انہاں نی زندگی نا اک خاص واقعہ رئیا۔ ایہہ دراصل علی گڑھ پروفیسر سید لطیف کاظمی نی ملاقات وسطے گئے سُن، لیکن اُتھے انہاں نی ملاقات کئی ہور اہم شخصیات نال وی ہوئی، جہناں بچ افضال میر ہور سید بشارت حسین شاہ شامل سُن۔ اُنہاں لیاقت نئیر ہوراں کی مزید لوکاں نال ملوایا، جہناں بچ سید اصغر علی شاہ، انہاں نے پہائی اکبر علی شاہ، ہور ایڈوکیٹ سید اصغر حسین شاہ شامل سُن۔ اس تھیں علاوہ، ڈاکٹر اقبال بٹ،پروفیسر قاضی افضال جہڑے اِس وقت علی گڑھ مسلم یونیورسٹی نے وائیس چانسلر ہین، اس تھیں علاوہ پروفیسر قاضی جمال، پروفیسر شبیہ رسول، پروفیسر شہریار ہور پروفیسر سید امین میاں وی قابل ذکر ناں ہین۔

ایہہ ساریاں ملاقاتاں خوشگوار رہیاں، لیکن سب تھیں زیادہ لگاؤ امین میاں ہوراں نال رئیا پروفیسر سید امین میاں قادری جامعہ البرکات، علی گڑھ نے صدر ہین۔ ایہہ ادارہ ہندوستان بچ مسلماناں نا اک معروف تعلیمی مرکز اے، جتھے معیاری دینی تہ عصری تعلیم دیتی جانی اے۔ جامعہ البرکات علمی تہ تربیتی میدان بچ نمایاں خدمات انجام دے رہئیا اے ہور طلبہ کی بہترین تعلیمی ماحول فراہم کرن وسطے کوشاں اے۔ امین میاں ہوراں نیاں علمی گلاں، خوش اخلاقی ہور علی گڑھ نال محبت لیاقت نئیر ہوراں کی بہوں متاثر کیتا۔ علی گڑھ نا تعلیمی ماحول اِنہاں کی اتنا پسند آیا کہ اوہ اتھوں واپس اشنا نہیہ چاہنے سن۔

علی گڑھ تھیں انہاں اردو بچ ماسٹرز (ایم اے اردو) نی ڈگری مکمل کیتی علی گڑھ نال محبت نا ثبوت اِتھوں وی باندے آئی جانا اے کہ انہاں اپنی پی ایچ ڈی نا سارا تحقیقی کام علی گڑھ مولانا آزاد لائبریری بچ رئی دے مکمل کیتا، حالانکہ انہاں نی پی ایچ ڈی نا تحقیقی کام امرتسر یونیورسٹی بچ سیا۔ ۔ ایہہ علی گڑھ تھیں امرتسر جانے نی مشقت برداشت کرنے رے، لیکن علی گڑھ کی چھوٹی نہیہ سکے۔ انہاں وسطے علی گڑھ صرف اک تعلیمی ادارہ نہیہ، بلکہ اک اجِا مقام رئیا جھتوں انہاں اپنے خواباں کی حقیقت بچ بدلیا ہور اپنی علمی پیاس بجھائی۔ پی ایچ ڈی نی ڈگری گرو نانک دیو یونیورسٹی، امرتسر تھیں حاصل کیتی۔

پی ایچ ڈی نی تکمیل تھوں بعد انہاں تدریسی میدان بچ قدم رکھیا ہور ابتدا بچ عارضی طور ور بکھ بکھ تعلیمی اداریاں بچ خدمات انجام دیتیاں۔ سب تھیں پہلے انہاں بوائز ہائیر سیکنڈری اسکول سرنکوٹ بچ تدریسی کام انجام دیتا، بعد بچ ہمالین کالج بچ تدریسی فرائض سرانجام دینے رے۔ تدریس نال گہری وابستگی، علمی قابلیت ہور تحقیقی مہارت نے اعتراف نال انہاں کی بابا غلام شاہ بادشاہ یونیورسٹی بچ تدریس نا موقع ملیا۔
یونیورسٹی بچ ملازمت ملن تھوں بعد انہاں اپنی تدریسی ہور تحقیقی صلاحیتاں کی مزید نکھاریا ہور مسلسل محنت، لگن ہور علمی مہارت نی بدولت جلد ہی نمایاں مقام حاصل کری شوڈیا۔ انہاں نی علمی خدمات ہور قائدانہ صلاحیتاں کی باندے رکھنیاں ہویاں انہاں کی نہ صرف مستقل طور اپر تدریسی ذمہ داریاں سونپیاں گئیاں بلکہ بابا غلام شاہ بادشاہ یونیورسٹی بچ شعبۂ اردو نے صدر نے عہدے اپر وی فائیز ہوے ہور اج انہاں کی اسے یونیورسٹی بچ یعنی بابا غلام شاہ بادشاہ یونیورسٹی نے شعبہ گوجری،پہاڑی ہور کشمیری لنگویجز نا صدر وی بنایا گیا اے اس منصب اپر رہنیاں ہوئیاں ایہہ نہ صرف تدریسی میدان بچ نمایاں خدمات انجام دے رے بلکہ تحقیق تہ تخلیق نے فروغ بچ وی اہم کردار ادا کر رے ہین۔

لیاقت نئیر ہوراں کی شعر و شاعری نال لگاؤ بچپن تھوں ہی سیا۔ اوہ حساس طبیعت نے مالک سُن ہور اپنے اردگرد نے ماحول نال گہرا اثر رکھنے سُن۔ پونچھ نے علمی تہ ادبی ماحول انہاں نی فکری نشوونما بچ اہم کردار ادا کیتا، جس نے نتیجے بچ ایہہ ابتدا تھوں ہی شاعری نی طرف مائل ہوئی گئے۔ انہاں نے تخلیقی ذوق کی مزید نکھارن بچ علی گڑھ مسلم یونیورسٹی نے علمی تہ ادبی ماحول وی چنگا کردار ادا کیتا، جس نی بدولت انہاں نے اندر موجود شعری جوہر نکھری دے باندے آیا۔

پہاڑی انہاں نی مادری زبان اے، ہور اس زبان اپر انہاں کی پکا عبور حاصل اے۔ ایہہ پہاڑی زبان نے اک بلند پایہ شاعر ہین جہناں نہ صرف اپنی مادری زبان بچ شاعری نے جوہر دَسے بلکہ اردو زبان بچ وی اپنی منفرد پہچان بنائی۔ انہاں نی شاعری بچ جذبات نی شدت، الفاظ نی روانی ہور فکری گہرائی صاف باندے نظر اشنی اے۔

جس ویلے انہاں شاعری نا آغاز کیتا اس ویلے سرنکوٹ نے ادبی دبستان بچ حسام الدین بیتاب جے کہنہ مشق ہور نامور شاعر موجود سُن۔ انہاں کی حسام الدین بیتاب جے شاعر نی صحبت وی میسر آئی، جس انہاں نی فکری ہور فنی ارتقا بچ سوہنا کردار ادا کیتا۔ انہاں نی محنت ہور لگن انہاں کی بڑا جلدی سرنکوٹ نے معروف ادبی حلقے “کرشن چندر میموریل بزمِ ادب” نا اک فعال ہور نمایاں رکن بنائی شوڑیا ۔ اس بزم نے ذریعے انہاں کی کئی ممتاز شعراء تہ ادباء نی صحبت حاصل ہوئی، جس انہاں نے ادبی شعور کی مزید تقویت بخشی۔

وقت نے نال نال انہاں نی شاعری مزید وسعت اختیار کیتی ہور کئی ادبی جریدیاں تہ رسالیاں بچ انہاں نا کلام شائع ہون لگا۔ بعد ازاں، انہاں نیاں کئی کتاباں منظرِ عام اپر آئیاں، جہناں کی علمی تہ ادبی حلقیاں بچ بے حد سراہیا گیا ہور انہاں نی تخلیقی صلاحیتاں کی بھرپور داد ملی۔ ڈاکٹر لیاقت نئیر ششماہی اردو رسالہ “ارتکاز” 2023 بچ جاری کیتا، جہڑا حالیں تک برابر شایع ہونا اے ہور علمی تہ ادبی حلقیاں بچ بڑی پذیرائی حاصل کر رہیا اے۔ اس تھیں علاوہ، انہاں نے اردو بچ تنقیدی مضامین اُپر مشتمل دو اہم کتاباں “اجالے اپنی یادوں کے” تہ “کانٹوں پہ زبان رکھ دی” لکیاں، جہڑیاں اپنی منفرد انداز تہ گہرے تجزیے نی وجہ نال بہوں مقبول ہوئیاں ۔ انہاں نیاں ایہہ کاوشاں اردو ادب بچ اک بڑا قیمتی اضافہ سمجھیاں جانیاں ہین۔انہاں نی شاعری نہ صرف جذبات نی ترجمان اے بلکہ اس بچ فکری پختگی ہور فنی مہارت وی واضح نظر آشنی اے۔

خطہ پیر پنچال بچ ڈاکٹر لیاقت نئیر ہوراں نی قابلیت ہور علمی تہ ادبی مقام نا اندازہ اس گل تھوں لایا جا سکنا اے کہ انہاں نے کلام کی نہ صرف پہاڑی بلکہ اُردو ادب بچ وی نمایاں حیثیت حاصل ہوئی۔ ایہہ اپنی شاعری نے ذریعے قاری نے دل بچ براہِ راست اثر بانے نی صلاحیت رکھنے ، ہور ایو خوبی انہاں کی اپنے معاصرین بچ اُچا مقام دینی اے۔جتھے توڈی خوش اخلاقی ہور نرم مزاجی نی گل اے تہ ایہہ گل اکھی جا سکنی اے کہ جس طراں اک خوش اخلاق بندے نا مزاج عام طور ور نرم ،شائستہ ہور بُردبار ہونا اوہ دویاں نی گل کی غور نال سننا، نرمی ہور محبت نال پیش اشنا اوہ ہمیشہ اجے لفظاں نا چناؤ کرنا جہڑے سامنے الے کی عزت نا احساس دلانے ہور نہ صرف دویاں نیاں غلطیاں کی درگزر کرنا بلکہ نرمی ہور حکمت نال اصلاح کرن نی کوشش وی کرنا اس طراں نے بندے نیاں گلاں بچ عاجزی صاف باندے دسنی۔اگرچہ نرم دل ہونا، لیکن موقعے نی مناسبت نال سنجیدگی ہور اصول پسندی وی رکھنا ہونا ایہہ ساریاں گلاں ڈاکٹر لیاقت نئیر ہوراں نی صفات بچ شامل ہین ہور ایہہ گل میں دعوے نال اکھنا اَں۔

لیاقت نئیر ہوراں نیاں ساریاں کتابیں اپنی اہمیت مقبولیت، ہور انفرادیت نے باعث ادب بچ اک منفرد مقام رکھنیاں ہین۔ انہاں نے تخلیقی اسلوب، فکری وسعت ہور زبان و بیان نی چاشنی ، انہاں کی اک ممتاز شاعر ہور ادیب نے طور پر متعارف کرایا ۔ تاہم، انہاں نیاں کتاباں بچ اک کتاب جہڑی کہ ,,خطۂ پیر پنچال نے پہاڑی قلم کار،، نے ناں نال اے ایہہ کتاب خاص طور ور اہمیت نی حامل اے، کیاں کہ ایہہ کتاب نہ صرف پہاڑی ادب نے فروغ بچ سنگِ میل نی حیثیت رکھنی ، بلکہ اس بچ خطے نے ممتاز قلم کاراں نی فنی خدمات نا جائزہ وی پیش کیتا گیا اے۔

شجرہ نسب

میں اس ساری تفصیل تھوں بعد ڈاکٹر لیاقت نئیر ہوراں نا اک مخصوص شجر نسب درج کرنا ضروری سمجھنا اَں. جموں تھیں پونچھ نی جانب سفر کرنیاں ہویاں سرنکوٹ تھوں تقریباً 8 ،10 کلومیٹر نے فاصلے اپر “دھندک” نامی گراں واقع اے، جتھے “دھندک مندر” وی بڑا مشہور اے۔ اس گراں نا ناں دھندک اسے مندر نی وجہ نال پیا۔
اسے گراں نے ٹاپ اُپر محلہ اکھوڈیاں بچ پیر سید عطر حسین شاہ گیلانی سکونت پذیر سن۔ آپ حسنی تہ حسینی سید سن، انہاں نا شجرہ نسب براہِ راست حضرت علی المرتضیٰ کرم اللہ وجہہ ہور حضرت فاطمۃ الزہراء رضی اللہ تعالیٰ عنہا نے نال جائی دے ملنا اے۔ انہاں نے اجداد گیلان تھیں تشریف لاے سن اسے نسبت نال انہاں کی “گیلانی شاہ سادات” اکھیا جانا اے۔

سلسلۂ ساداتِ گیلانیہ بچ بہوں عظیم المرتبت ہور بلند پایہ ہستیاں ہوئیاں، جہناں بچ مہنڈر نے پیر سید حیدر شاہ گیلانی، گولڑہ شریف نے حضرت پیر مہر علی شاہ، حضرت داتا گنج بخش علی ہجویری، ہور سلسلہ وار سیدنا شہباز لامکانی، حضرت میراں محی الدین عبدالقادر جیلانی المعروف غوث الاعظم دستگیر رضی اللہ تعالیٰ عنہ شامل ہین۔ انہاں نے بارے عظیم صوفی شاعر میاں محمد بخشؒ فرمانے ہین:

آل نبی ﷺ اولاد علی دی واه سید گیلانی
دستگیر جنہاں دا دادا کون تنہاں دا ثانی
اسے طراں حضرت سلطان باہوؒ نے کجھ اس طراں لکھیا اے
سُن فریاد پیراں دیا پیرا میری عرض سنیں کن دھر کے ھُو
بیڑا اڑیا میرا وچ کپراں دے، جتھے مچھ نہ بہندے ڈر کے ھُو
شاہ جیلانی محبوب سبحانی، میری خبر لیو جَھٹ کر کے ھو
پیر جنہاں دے میراں باھو اوہی کدھی لگدے تر کے ھو
پیر سید عطہر حسین شاہ گیلانی، شیخ عبدالقادر جیلانی رحمۃ اللہ علیہ نے بارہویں صاحبزادے، سیدنا تاج الدین عبدالرزاق نی اولاد بِچوں سن، ہور اس لحاظ نال نجیب الطرفین سید ہین۔
پیر سید عطہر حسین شاہ ہوراں نے دو فرزند ہوئے:

اک پیر سید محمد اشرف حسین شاہ جہڑے الحمدللہ بقید حیات ہین۔
دوے پیر سید عنایت حسین شاہ جہڑے رمضان بچ 2022 بچ اللہ کی پیارے ہوئی گئے۔
لیاقت نئیر ہور پیر سید عنایت حسین شاہ ہوراں نے صاحبزادے ہین۔

لیاقت نئیر ہوراں نی غزل گوئی

لیاقت نیر ہور پہاڑی زبان بچ اک اُچا مقام رکھن الے شاعر ہین،انہاں نی شاعری بچ جتھے فکری گہرائی ہور جذبات نی شدت پائی جانی ، اُتھے پہاڑی زبان نے مخصوص لب و لہجے ہور اظہار نی خوبصورتی وی نمایاں نظر آشنی اے۔ انہاں نیاں کئی غزلاں بکھ بکھ پہاڑی شیرازیاں ہور ادبی رسالیاں بچ شائع ہو چکیاں ہین، جہناں کی قارئین ہور ناقدین نے بے حد سراہیا۔ آج انہاں نا کلام نہ صرف رسالیاں بچ محفوظ اے بلکہ کتابی صورت بچ وی شائع ہوئی چکیا اے، جہڑا پہاڑی زبان و ادب نے قارئین وسطے اک قیمتی سرمایہ اے۔
مثال نے طور ور نمونہ کلام:

سجناں موڑ مہاراں کِدرے دِکھاں فیر بہاراں کِدرے قاصد پہیجاں رستے دِکھاں بیٹھے کاگ اُڈاراں کِدرے دل نی دنیا لٹی لاسی ٹُر گیاں سرکاراں کدرے آس نی گندلاں لویاں لویاں توڑ گِیاں مٹیاراں کدرے کِدرے عشقے زہر پلایا چلیاں نی تلواراں کِدرے کدرے پہائیاں بیچیا نئیر کنڈاں دتیاں یاراں کِدرے

اِس نمونہ کلام بچ بچھوڑے، اُمید تہ سجن نی اڈیک نا احساس باندے لبھنا اے۔

انہاں شعراں بچ ویرانی، حسرت تہ آس نی کشمکش جھلکنی اے، جس طراں ,,سجناں موڑ مہاراں کدرے، دِکھاں فیر بہاراں کِدرے” اس تھیں علاوہ انہاں شعراں بچ قدرتی مناظر، دیہاتی زندگی تہ ٹیٹھ پہاڑی لفظاں نا استعمال لبھنا اے۔ اس کلام بچ عشق نا درد، دل نی ویرانی دے ٹُٹے خواباں نی عکاسی ہونی اے، جس طراں کہ ,,دل نی دنیا لٹ لاسی، ٹُر گئیاں سرکاراں کدرے،،

شاعر نے اس غزل بچ محبوب نی بے وفائی وسطے زہر پین تہ تلوار چلن جئے سخت استعاریاں نا وی استعمال کیتا اے۔ جس طراں ایہہ شعر تکیو:

کِدرے عشقے زہر پلایا چلیاں نی تلواراں کِدرے

اتھے ایہہ گل وی دسنی ضروری اے کہ ڈاکٹر لیاقت نئیر ہور انتظار نے شاعر ہین ایہہ محبوب نی بے رخی تہ نخریاں کی شعراں بچ پرونے نا سوہنا ہنر جاننے انہاں نا نمونہ کلام تکیو۔

ٹالیں پتر کیرا لگنا روز پلاوہ تیرا لگنا عشقے نا اے بدل چڑیا چَنے کی اے کیرا لگنا اس نے کولے آ کے نئیر کالی رات سویرا لگنا

شاعرِ اتھے اپنے عشق کی سائینسی تہ قدرتی چیزاں نال تشبیہہ دئی دے قدرتی منظر کی محبوب نی یاد نال جوڑنا اے جس طراں” ٹالیں پتر کیرا لگنا روز پلاوہ تیرا لگنا،،۔اس تھوں مراد ایہہ ہوئی کہ جس طراں ڈالیاں اُپر پتراں نا کیرا لگنا اسے طراں روز مہاڑیاں اکھاں بچ تواڑی یاد نے اتھروں بہنے یعنی محبوب نی یاد اک قدرتی تہ روز نی ہون الی کیفیت بن چکی اے ۔فیر شاعر عشق کی بدل نی صورت بچ ظاہر کرنا جہڑا اتنا ڈونگا ہونا کہ چن اک سائینسی اصطلاح اے جہڑا شاعر نے شدتِ عشق نے اثر کی باندے کرن وسطے استعمال کرنا اے۔اسے طراں کالی رات انسانی مایوسی ہور تنہائی نی علامت اے لیکن جس ویلے شاعر محبوب نے کول ہونا ایو کالی رات سویرے یعنی امید،خوشی تہ سویرے بچ بدلی جانی اے. اس نمونہ کلام بچ شاعر فطرت، درد دل اور روز نی زندگی کی جوڑی دے قاری نے دل بچ ڈونگا اثر بایا اے محبوب نی یاد کی شاعر اک مسلسل فطری ہور بے اختیار عمل نی طراں بیان کرنا اے۔اک ہور نمونہ کلام جس بچ شاعر محبوب نی تصویر کشی کجھ اس طراں کرنا اے کہ:

پہباں پار اے یار اتیراں دل نے گئے بڈھیار اتیراں ہتھ ہوا نے روکے کہڑا ٹہہ چلی دستار اتیراں ہار سنگاری بِِھلیں بِِھلیں ٹُرسی نیلی کار اتیراں

اک ہور مثال جس بچ شاعر محبوب نی بے وفائی نے باوجود انتظار بچ ہونا اس نی اک مثال اے کہ:

اس کی دے آزما بھیٹےاَں فیر وی اُس نے راہ بھیٹے اَں پُھل راہے دے کنڈے جمے کہ دَساں، کہ راہ بھیٹے اَں

اس شعر بچ شاعر اپنے محبوب نال گزرے ہوے تجربے کی بیان کرنا اے کہ اتنی محبت نے باوجود وی ایہہ ظالم ،سنگ دل محبوب اپنی بے وفائی کی نہیہ چھوڑنا جس نی امید وی نہیہ سی۔
مزید اک مثال جس بچ شاعر محبوب نی بے وفائی تہ لا پرواہی نا نقشہ کجھ اس طراں بُننا اے کہ

اُس کولوں جَد کہر انے رے خالی دیدے پار انے رے

ڈاکٹر لیاقت نئیر ہوراں اپنی شاعری بچ صرف محبوب نی بے وفائی،لاپرواہی تہ ناز نخریاں کی ہی نہیہ بیان کیتا بلکہ وطن نی محبت کی وی اپنی شاعری بچ صرف جگہ ہی نہیہ دیتی بلکہ وطن نی محبت اوپر لاجواب اشعار لکھے ہین جہناں نا ثبوت تساں نیاں اکھاں نے باندے اے اک مثال تکیو۔

نقش پانی اوپر بناواں کس طراں اے وطن توہی بچاواں کس طراں شامتاں نے کیر لَیا جس ویلے فیر پرندے کی اڈاواں کس طراں

اک ہور مثال کجھ اس طراں اے جس بچ شاعر محبوب کی کجھ اس طراں یاد کرنا اے کہ

کہہ دساں کہ حال برابر لگنا اے باہج تیرے پَل سال برابر لگنا اے اک دن جہڑا اُچا سیا اشماں تھیں قد کہٹیا تہ حال برابر لگنا اے

ہن تکو کہ عاشق نے ٹُٹے دل نی عکاسی شاعر کہڑے انداز بچ کرنا اے:

اِجے میں نظارے تِکے غیراں نال پیارے تِکے ڈاہڈی ہُہند کلیجے لگی ا کھیاں اگے تارے تِکے پَل بچ دل نا سودا ہویا عمراں نے فیر لارے تِکے

انہاں شعراں تھیں ایہہ گل باندے اشنی اے کہ محبت نا جذبہ کتنا نازک ہونا کہ اک پَل بچ دل ہاری جانا محبوب نی بے وفائی بندے کی تروڑی شوڑنی محبت بچ زندگی نے بڑے فیصلے اک لمحے بچ کیتے جانے جہناں نا انجام ہمیشہ مندہ ہونا۔ ڈاکٹر لیاقت نئیر ہوراں نی شاعری صرف انتظار ہور عشق اوپر ہی مبنی نہیہ بلکہ اجئے بندے نی تعریف اپر وی غزلاں ہور اشعار لبھنے ہین جہڑے نہ صرف ہمدرد ہور زندہ دل ہونے بلکہ سمجھدار وقت شناس شخصیت کی وی باندے اننے۔انہاں شعراں بچوں اک مثال پیش نظر اے کہ:

اوہ جہڑا ہمدرد بڑا اے دل بستی نا فرد بڑا اے زندہ دل تہ وقت شناس کہر بچ اکو مرد بڑا اے منزل منزل ڈھکسی کہڑا دل اوارہ گرد بڑا اے

اس مثال تھوں ایہہ گل واضح ہوئی کہ اصل بچ بڑا بندہ اوے اے جہڑا ہمدرد وقت شناس ہور زندہ دل ہونا۔

نمونہ کلام

اکھ نہ لگی ساری رات دُکھاں بچ گزاری رات لے جا ساری عمر،آ لےجا دے جا اک ادھاری رات چانن چانن رات نے میرا دل دُکھایا ساری رات

ڈاکٹر لیاقت نیر اک ہمہ گیر شاعر ہین جہناں نی شاعری محض عشق و محبت نی چاشنی تکر محدود نہیہ، بلکہ انہاں ہجر، فراق، وصال، جدائی، انتظار، بےوفائی، قربت، محرومی، اور دل شکستگی جئے جذباتی موضوعات کی وی بڑے فنکارانہ انداز بچ شعری قالب دیتا اے۔ ایو نہیہ، بلکہ انہاں سادات نی عظمت، رفعت،اور روحانی شان و شوکت کی وی اپنی شاعری نا حصہ بنایا اے۔ سادات نی شان تہ عظمت کی لیاقت نئیر ہور کجھ اس طراں بیان کرنے ہین کہ:

میں نِکا اوہ زات بڑی اے پلے تھیں خیرات بڑی اے اُس نے نین سمندروں ڈونگے دریا نی اوقات بڑی اے مولا خیر کریں اج میری عزتِ سادات بڑی اے

اتھوں اگے لَنگنیاں محنت،مشقت اپر اک نمونہ کلام اے کہ:

ہر چُہبی بچ لال نہیہ ہونا اتنا وی اقبال نہیہ ہونا آگ بلنی دے تہواں چڑھنا ایویں رنج ملال نہیہ ہونا دُودھل گاں نی لت وی چنگی سیب ملوکاں نال نہیہ ہونا ایہہ صدی اے مہاڑی نئیر ہر رانجھا ماہیوال نہیہ ہونا

ڈاکٹر ہوراں جتھے سنجیدہ ہور گہرے موضوعات اپر دل کی چھونے والی شاعری کیتی ٹھیک اسے طراں انہاں گیت نگاری نے میدان بچ وی اپنا خاص رنگ جمایا ۔ انہاں نے گیت سادگی، مٹھاس ہور جذبے نال لبریز ہونے ہین جہڑے لوکاں نے دلاںں بچ فوری جگہ بنائی شُوڑنے۔ رومانوی گیتاں تھوں لئی دے تہرتی، ثقافت ہور فطرت نال جڑے نغمات تک، انہاں نا کلام ہر رنگ بچ نکھریا نا دسنا اے۔” مثال نے طور ور:

چن مہاڑا نِکا جِیا اوہ شمع دے میں پروانا البیلا تہ مستاناں چن مہاڑا نِکا جِیا اوہ نازک بنگ اَروں۔ اوہ رنگ گلاب نے رنگ اَروں اوہ چمبا،چمبیلی،ریخانہ۔ مہاڑی غزل،گیت،ترانہ چن مہاڑا نِکا جِیا اک ہور گیت نی مثال کجھ اس طراں اے کہ میکی جوگی بنایا یار سارے پُہلیں قول قرار ایویں درداں اندر بار زلفاں کھلر گئیاں پُھلاں ہاروں نین کٹورے دند موتی نیاں لڑیاں لَک لَک توڑی جوبن آیا گل گل اندر اڑیاں ایویں رُس گئی اے مٹیار ہتھ وی جوڑے سو سو وار زلفاں کِھلر گئیاں اَکھیا نی آ گَلاں من جا۔ ترس گئیاں نی باواں توں اشا نے دیپ جِلا میں پَل پَل،مر مر جاواں گل ہوئی نہ پار رار۔ میری ٹہہ چلی دستار زلفاں کِھلر گئیاں اج فیر چُوسے پیار نے بوٹے پر توڑے ارماناں اکھ بٹیاں تہ منہ چاے میرے دلبر جاناں گل کُڑتی تارو تار۔ راہے پُھل تہ جمے خار زلفاں کِھلر گئیاں

انہاں نی شاعری بچ مشکل لفظ یا گنجلک خیال نے بجائے عام فہم دے گہرے اثر والے لفظاں نا استعمال لبھنا اے۔ سادے لفظاں بچ جذبات نی عکاسی انہاں نے کلام کی ہور زیادہ دلکش بنائی شوڑنی اے۔ سب تھیں بڑی گل ایہہ اے کہ انہاں نے شعراں بچ قدرتی موسیقیت اے، جہڑی غزل نی مخصوص لے تہ حسن کی برقرار رکھنی اے۔ لفظاں نی ترتیب تہ ردھم اِجا ہونا اے کہ پڑھن تہ سنن بچ نرم روانی نا احساس ہونا اے۔

ایہہ شاعر اپنی شاعری بچ درد، گراں نی زندگی نے رنگ، عشق نیاں تلخیاں تہ جذبات نی شدت کی سادے تہ پُراثر انداز بچ پیش کرن نا صرف ہنر ہی نہیہ جاننا بلکہ آکھیا جا ے کہ موتی پُرونا اے تہ اس بچ کوئی مبالغے نی گل نہیہ اے. انہاں نی شاعری نا بنیادی وصف سادگی ہور تاثیر اے۔ انہاں نے کلام بچ گہرے جذبات، نرمی تہ سچائی نی آمیزش لبھنی اے، جیہڑی پڑھن والے نے دل اپر سیدھا اثر کرنی۔ انہاں نے شعراں بچ فطرت نے سوہنے نظارے، انسانی جذبات نی نازک کیفیات، معاشرتی رویاں نی عکاسی تہ محبت نے بکھ بکھ رنگ بڑے سوہنے انداز نال پیش کیتے گئے ہین. انہاں نا انداز سادہ پر دل بچ اثر کرن والا اے، جیہڑا عام پڑھن والے کی وی متاثر کرنا تہ سنن والے کی اپنے جادو بچ جکڑی کِننا اے۔ اس تھیں علاوہ انہاں نی شاعری بچ پہاڑی علاقے نی فضا، اِتھے نے لوکاں نے جذبات تہ انہاں نے مَسلیاں نی سچی ترجمانی ملنی اے۔

ایہہ نہ صرف اک حساس شاعر ہین، بلکہ پہاڑی زبان تہ ادب نے سچے خدمتگار وی ہین۔ انہاں نیاں محنتاں پہاڑی زبان تہ ادب نی ترقی وسطے اک چمکنا ہویا باب ہین جس نی وجہ نال اس زبان نے رنگ ہور وی نکھری دے باندے اشنے ۔ انہاں نے شعراں بچ آساں نی تہذیب، ثقافت تہ روایتاں نی خوشبو بسنی اے، جیہڑی پہاڑی ادب کی نواں پاسہ دین بچ مددگار ثابت ہونی اے۔
ڈاکٹر لیاقت نئیر ہور حالیں باحیات ہین انہاں نا علمی تہ ادبی سفر پُوری آب و تاب نال جاری اے۔ ایہہ اپنی لکتاں تہ تحقیق نال علم تہ ادب نی خدمت کر رہے ہین،ایہہ صرف شاعر ہی نہیہ بلکہ افسانہ نگار،انشائیہ نگار ہور خاکہ نگار وی ہین انہاں نیاں تخلیقاں پڑھن والیاں وسطے روشنی نا منار ثابت ہو رہیاں ہین۔

مضمون نگار :

سہراب احمد قریشی دھارگلون بالاکوٹ بابا غلام شاہ بادشاہ یونیورسٹی